پارکهای شهری نوین؛ همنشینی فناوری، طبیعت و اجتماع
پارکهای شهری نسل جدید فقط فضاهای سبز تفریحی نیستند بلکه به زیرساختهای چندمنظورهای تبدیل شدهاند که با سطوح نفوذپذیر، باغهای بارانی، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوریهای هوشمند، تنوع زیستی را تقویت میکنند و سلامت روانی شهروندان را ارتقا میدهند.
Admin1
طراحی پارکهای شهری در سالهای اخیر دچار تحولی بنیادین شده است. پارکها دیگر فقط فضاهای سبز برای تفریح نیستند، بلکه به زیرساختهای چندمنظورهای تبدیل شدهاند که همزمان به مسائل زیستمحیطی و اجتماعی پاسخ میدهند. راهکارهای نوین طراحی بر سه محور اصلی پایداری، ادغام فناوری و شمول اجتماعی استوارند. این رویکردها تلاش میکنند تا پارکها را به فضاهایی سازگار با اقلیم، مقاوم در برابر تغییرات آبوهوایی و در عین حال جذاب برای همه گروههای سنی و اجتماعی تبدیل کنند.
یکی از مهمترین جنبههای طراحی پارکها، استفاده از زیرساختهای هوشمند است. حسگرهای اینترنت اشیا (IoT) برای پایش رطوبت خاک و مدیریت آبیاری، سیستمهای روشنایی هوشمند و مدیریت زباله مبتنی بر هوش مصنوعی، نمونههایی از فناوریهایی هستند که بهرهوری منابع را افزایش و تجربه بازدیدکنندگان را ارتقا میدهند. در کنار این، طراحی زیستدوست (بیوفیلیک) با بهرهگیری از توپوگرافی طبیعی، گیاهان بومی و فضاهای غوطهور در سبزینگی، ارتباط انسان با طبیعت را تقویت و به ارتقای سلامت روانی کمک میکند.
پارکهای مدرن بر کاشت گیاهان بومی، سطوح نفوذپذیر برای مدیریت رواناب، باغهای بارانی و مصالح کمکربن تأکید دارند. این عناصر نهتنها به کاهش اثر جزایر حرارتی شهری کمک میکنند، بلکه زیستگاههای جدیدی برای پرندگان، حشرات و سایر گونههای محلی فراهم میسازند. طراحی فراگیر و چندنسلی نیز اهمیت ویژهای پیدا کرده است؛ پارکها باید برای کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و گروههای مختلف اجتماعی قابل استفاده باشند. از این رو، فضاهای بازی حسی، مسیرهای دسترسپذیر و برنامههای انعطافپذیر برای رویدادهای اجتماعی در طراحی گنجانده میشوند.
ادغام فناوریهای انرژی تجدیدپذیر همچون پنلهای خورشیدی و سیستمهای زمینگرمایی نیز به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی کمک میکند. مسیرهای هوشمند با اتصال دیجیتال، امکان استفاده چندمنظوره از فضاها را برای دوچرخهسواری، پیادهروی و رویدادهای اجتماعی فراهم میسازند. پارکهای مدرن بهعنوان زیرساختهای سازگار با اقلیم و اجتماعی عمل میکنند؛ فضاهایی که همزمان تنوع زیستی را تقویت میکنند، سلامت روانی را ارتقا میدهند و به بازآفرینی شهری کمک میکنند.
پارک زاریادیه؛ تجربهای چندحسی در قلب مسکو
پارک زاریادیه در نزدیکی کرملین، یکی از شاخصترین نمونههای ادغام معماری و منظر شهری در جهان است. این پارک بر زمین هتل سابق روسیا ساخته شد و مساحتی حدود ۱۳ هکتار دارد. طراحی آن چهار زیستبوم روسیه شامل توندرا، استپ، جنگل و تالاب را بازآفرینی میکند. بازدیدکنندگان در این فضا میتوانند تجربهای چندحسی از طبیعت و فرهنگ روسیه داشته باشند؛ از غار یخی مصنوعی گرفته تا پل شناور بر فراز رودخانه مسکوا.
زاریادیه با بهرهگیری از فناوریهای نوین همچون سیستمهای کنترل اقلیم خودکار و پایش محیطی در لحظه، به الگویی برای پارکهای مقاوم در برابر تغییرات آبوهوایی تبدیل شده است. این سیستمها شامل حسگرهای دما، رطوبت و کیفیت هوا هستند که بهطور لحظهای دادهها را جمعآوری میکنند. بر اساس این دادهها، سامانههای گرمایش، سرمایش و تهویه بهصورت هوشمند تنظیم میشوند تا در زمستان فضای داخلی گرم و در تابستان خنک باقی بماند. در بخشهایی همچون «غار یخی مصنوعی»، فناوریهای سرمایشی ویژه به کار رفته است تا تجربهای واقعی از زیستبومهای سرد روسیه ایجاد شود.
از سوی دیگر، پایش محیطی در لحظه به مدیریت منابع کمک میکند. حسگرهای نصبشده در سراسر پارک میزان مصرف آب، انرژی و تراکم جمعیت را رصد میکنند. این دادهها در صورت کاهش رطوبت خاک، سیستم آبیاری قطرهای را بهطور خودکار روشن میکنند و به مدیران پارک امکان میدهند تا در مواقع ازدحام، مسیرهای جایگزین را فعال کنند. گیاهان بومی در طراحی باغهای بارانی و سطوح نفوذپذیر به کار رفتهاند تا آب باران بهجای جاری شدن روی سطح و ایجاد سیلاب، جذب خاک شود. به این ترتیب، پارک همزمان رواناب شهری را مدیریت و به تغذیه سفرههای زیرزمینی کمک میکند.
این پارک همچنین با برنامههای فرهنگی و آموزشی، نقش مهمی در ارتقای آگاهی زیستمحیطی ایفا میکند. هرچند هزینه ۴۸۰ میلیون دلاری آن با انتقادهایی همراه بود، اما توانست میلیونها بازدیدکننده را جذب کند و به رونق گردشگری و اقتصاد محلی کمک کند.
پارک زاریادیه الهامبخش پروژههای بازآفرینی شهری و طراحیهای ترکیبی است که بر آموزش اکولوژیک و شمول اجتماعی تأکید دارند. این پارک نشان میدهد که چگونه میتوان با ترکیب فناوری، فرهنگ و طبیعت، فضایی خلق کرد که همزمان به نیازهای زیستمحیطی و اجتماعی پاسخ دهد. زاریادیه امروز یک ابزار دموکراتیک شهری است که با ایجاد تجربههای مشترک، شهروندان را به هم نزدیکتر میکند و هویت ملی را در قالب طراحی معاصر بازتاب میدهد.
پارک مرکزی جینگیوه؛ ریه سبز چانگچون
پارک مرکزی جینگیوه که در سال ۲۰۲۴ در شهر چانگچون تکمیل شد، بهعنوان «ریه سبز اکولوژیک» شناخته میشود و یکی از بزرگترین پروژههای سبز شهری در آسیاست. این پارک در محور شمال-جنوب و شرق-غرب شهر قرار دارد و با اتصال درهها، آبراهها و پلها، شبکهای سبز برای ارتباط شهروندان با طبیعت ایجاد کرده است. طراحی آن بر استفاده از گیاهان بومی برای تصفیه هوا و کاهش آلودگی تمرکز دارد تا با استفاده از فناوریهای نوین و طراحی اکولوژیک، مشکلات زیستمحیطی این منطقه پرجمعیت را حل کند.
یکی از مهمترین ویژگیهای این پارک، سطوح نفوذپذیر و باغهای بارانی است. مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری با مصالح نفوذپذیر ساخته شدهاند تا آب باران بهجای جاری شدن روی سطح و ایجاد رواناب، به زمین نفوذ کند و چرخه طبیعی آب حفظ شود. در نقاط مختلف پارک، باغهای بارانی طراحی شدهاند که آب باران را جمعآوری میکنند، آن را از طریق گیاهان و خاک تصفیه میکنند و سپس برای آبیاری فضای سبز مورد استفاده قرار میدهند. این سیستم به کاهش خطر سیلاب کمک میکند و کیفیت آب را بهبود میبخشد.
پوشش گیاهی پارک بهطور عمده از گونههای بومی انتخاب شده است تا علاوه بر کاهش نیاز به نگهداری، زیستگاههای جدیدی برای پرندگان و حشرات فراهم شود. این انتخاب هوشمندانه موجب شده است پارک به یک کریدور تنوع زیستی تبدیل شود که گونههای مختلف را به هم متصل میکند و سلامت اکولوژیک منطقه را ارتقا میدهد.
پارک جینگیوه با برنامههای آموزشی و فرهنگی، آگاهی عمومی درباره محیطزیست را افزایش داده و به ارتقای سلامت روانی شهروندان کمک کرده است. مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری، فضاهای بازی کودکان و امکانات ورزشی، پارک را به یک مرکز چندمنظوره برای همه گروههای سنی تبدیل کردهاند. این پارک نمونهای برجسته از تلاش چین برای ایجاد توازن میان توسعه شهری و حفاظت از طبیعت است. این پروژه نشان میدهد که چگونه میتوان در یک منطقه پرجمعیت، با طراحی پایدار و احترام به طبیعت، فضایی مدرن و در عین حال بومی ایجاد کرد.
پارک سئولو ۷۰۱۷؛ بازآفرینی سبز در قلب سئول
پارک سئولو ۷۰۱۷ یکی از شاخصترین نمونههای بازآفرینی زیرساختهای متروکه در جهان است که مساحتی حدود ۹ هزار و ۶۶۱ متر مربع را پوشش میدهد. این پروژه بر یک بزرگراه درونشهری ساخته شد که در دهه ۱۹۷۰ احداث شده بود و پس از فرسودگی، به جای تخریب کامل، به یک باغ خطی شهری تبدیل شد. پارک به طول ۹۸۳ متر امتداد دارد و بیش از ۲۴ هزار گیاه از ۲۲۸ گونه مختلف را در خود جای داده است. گیاهان در گلدانهای بزرگ چیده شدهاند و بر اساس حروف الفبای کرهای دستهبندی شدهاند؛ هر بخش باغ هویت، رنگ و رایحه خاص خود را دارد. این تنوع گیاهی نهتنها زیبایی بصری ایجاد میکند، بلکه به افزایش تنوع زیستی و کاهش آلودگی هوا در مرکز شهر کمک میکند.
پارک مجهز به پلهبرقی، آسانسور و مسیرهای ارتباطی است که آن را به محلههای اطراف متصل میکند، همچنین «باغهای ماهوارهای» در اطراف آن ساخته شدهاند تا شبکهای سبز در مرکز سئول ایجاد شود. این پروژه با هدف کاهش اثر جزایر حرارتی و ایجاد فضایی سالم برای شهروندان طراحی شد و اکنون به یکی از محبوبترین جاذبههای گردشگری و اجتماعی شهر تبدیل شده است.
سئولو ۷۰۱۷ علاوه بر کارکرد زیستمحیطی، نقش اجتماعی مهمی در شهر ایفا میکند. مسیرهای پیادهروی، فضاهای فرهنگی و کاربریهای انعطافپذیر، آن را به یک مرکز تعامل اجتماعی تبدیل کردهاند. این پارک نمونهای الهامبخش از بازآفرینی شهری پایدار است که نشان میدهد چگونه میتوان زیرساختهای متروکه را به فضاهای سبز و کارآمد برای جامعه تبدیل کرد.
پارک اسمیتریچارد؛ تجربهای سهبعدی در قلب ونکوور
پارک شهری اسمیتریچارد در مرکز ونکوور نمونهای شاخص از بازآفرینی شهری با رویکرد نوین است. این پارک بر زمینی به مساحت ۰.۸ هکتار ساخته شده است که پیشتر یک پارکینگ سطحی بود و اکنون به فضایی چندمنظوره و پویا برای شهروندان تبدیل شده است. هدف اصلی از طراحی این پارک، ایجاد یک فضای عمومی سهبعدی بود که فراتر از مفهوم سنتی پارک عمل کند.
یکی از ویژگیهای برجسته این پارک، مسیر پیادهروی مرتفع است که از ابتدا تا انتهای پارک امتداد دارد و چشماندازی متفاوت از خیابانهای اطراف ارائه میدهد. این مسیر با «اسکایفریمها» طراحی شده است که علاوه بر ایجاد ساختار، بستری برای نورپردازی شبانه و نصب آثار هنری عمومی فراهم میکنند. در طول مسیر، امکاناتی همچون ترامپولینهای درونزمینی، تابهای معلق و یک تختخواب معلق بالای پیادهرو قرار داده شده است تا تجربهای سرگرمکننده و غیرمعمول برای بازدیدکنندگان ایجاد شود. حدود یکسوم پارک به زمین بازی کودکان اختصاص یافته که شامل سازههای سهطبقه برای بالا رفتن و سرسرههای بزرگ است. این طراحی نهتنها برای کودکان جذاب است، بلکه خانوادهها را نیز به تعامل اجتماعی در فضای باز تشویق میکند. در کنار این، یک میدان مرکزی با صندلیهای آمفیتئاتری برای گردهماییها و رویدادهای کوچک در نظر گرفته شده است
هزاران بوته و گیاه بومی در پارک کاشته شده است و سیستم جمعآوری آب باران آن، به کاهش مصرف منابع و ارتقای کیفیت محیطی کمک میکند. بسیاری از گیاهان انتخابشده دارای اهمیت فرهنگی برای جوامع بومی منطقه هستند و در غذا یا داروهای سنتی کاربرد دارند. پارک شهری اسمیتریچارد امروز بهعنوان نمادی از طراحی شهری نوین شناخته میشود که همزمان طبیعت، فناوری، هنر و اجتماع را در قلب یکی از پرتراکمترین نقاط ونکوور گرد هم آورده است و نشان میدهد که پارکهای آینده میتوانند بسیار فراتر از چمنزارهای سنتی باشند.
پارک گرینلاین؛ بازآفرینی کرانه رودخانه یارا در ملبورن
پروژه پارک گرینلاین در ملبورن استرالیا که مراحل ساخت آن از سال ۲۰۲۳ آغاز شده، نمونهای شاخص از رویکرد نوین طراحی پارکهای شهری است. این پروژه قرار است در امتداد چهار کیلومتر از کرانه رودخانه یارا ساخته شود و هدف آن ایجاد یک کریدور سبز پیوسته در قلب شهر است. ویژگیهای اصلی این پارک شامل مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری متصل، فضاهای فرهنگی برای برگزاری جشنوارهها و رویدادهای هنری و باغهای بومی برای تقویت تنوع زیستی است. طراحی پارک بر پایه اصول پایداری و سازگاری اقلیمی از جمله استفاده از مصالح کمکربن، سیستمهای جمعآوری آب باران و نورپردازی خورشیدی انجام شده است.
پارک گرینلاین با ایجاد فضاهای باز انعطافپذیر، امکان تعامل میان گروههای مختلف شهروندان را فراهم میکند. این پارک نهتنها بهعنوان یک فضای تفریحی عمل خواهد کرد، بلکه به یک زیرساخت فرهنگی و اقتصادی برای ملبورن تبدیل میشود که گردشگران و ساکنان محلی میتوانند در کنار طبیعت، تجربهای از هنر و فرهنگ معاصر داشته باشند.
