پل ۱۷۰۰ ساله دزفول؛ کهن‌ترین پل آجری جهان در انتظار نگاه ملی

پل ساسانی دزفول با یکهزار و ۷۰۰ سال قدمت که به عنوان کهن‌ترین پل آجری جهان شناخته می‌شود، اکنون نیازمند توجه و رسیدگی است.

سال ۲۶۰ میلادی، هنگامی‌که شاپور اول ساسانی در جنگ با والرین پیروز شد، اسرای رومی را برای ساخت پلی بر روی رودخانه دز به کار گرفت و به دستور وی ۷۰ هزار اسیر رومی کار ساخت این پل باشکوه را آغاز کردند.

برای حفاظت از پل نیز قلعه‌ای بنا شد که در محل قدیمی آن، محله‌ای به همین نام (قلعه) وجود داشت، از آنجا که رومی‌ها در ساخت پل شرکت داشتند این پل نام رومی به خود گرفت و به‌عنوان پل رومی نیز شناخته می‌شود.

شاپور با ساخت این پل زمینه را برای لشکرکشی و عبور آسان لشکریانش از رودخانه دز فراهم کرد؛ همچنین پایه‌های پل را به‌صورت بند یا سد ساختند تا بتوانند سطح آب رودخانه را بالا ببرند و نهرهای اطراف را پر آب کنند.

پل ساسانی باید جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی توسعه گردشگری داشته باشد

مدیر انجمن دزپارس دزفول در گفت و گو با خبرنگار ایرنا پل ساسانی را از مهم‌ترین نمادهای تاریخی کشور دانست و گفت: این پل به عنوان قدیمی‌ترین پل استوار دنیا که هنوز به حیات خودش ادامه می‌دهد، شناخته می‌شود.

محمد آذرکیش ادامه داد: با وجود تلاش‌های فعالان حوزه میراث فرهنگی، کمتر به جایگاه مهم و خاص پل قدیم دزفول در تاریخ و مهندسی باستانی کشور توجه شده است به همین منظور، پانزدهم دی ماه روزی که در سال ۱۳۱۰ ثبت ملی شده به عنوان روز پل ساسانی نامگذاری شده است تا همه ساله توجه ویژه‌ای به این پل شود.

به گفته وی، اثری که روزی تصویرش بر روی اسکناس‌های ملی چاپ شده بود و هشتاد و چهارمین اثر ثبت ملی کشور است، باید جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌ریزی‌های توسعه گردشگری و برندسازی ملی کشور داشته باشد.

ساماندهی اطراف پل ساسانی ضروری است

آذرکیش بر لزوم ساماندهی اطراف پل تاکید کرد و گفت: طی سال‌های گذشته با وجود اهمیت این پل باستانی، چندان به منظر تاریخی آن توجه نشده است و بناهایی با ارتفاع‌های نامتناسب در اطرافش ساخته شده است.

وی ادامه داد: مسیرهای منتهی به پل نیز نیازمند تعریف کاربری گردشگری با رعایت ضوابط معماری پایدار هستند.

موزه تاریخی پل ساسانی در گذر زمان راه اندازی شود

با توجه به اینکه همواره پل ساسانی کانون توجه گردشگران مختلف به این منطقه بوده است، مدیر انجمن دزپارس پیشنهاد داد: علاوه بر پارک‌ها، خیابان‌ها و بافت تاریخی منتهی به پل نیز باید ساماندهی شوند؛ همچنین می‌توان موزه تاریخی پل ساسانی را در گذر زمان راه‌اندازی و تحولات نزدیک به ۲ هزار ساله این اثر ارزشمند را روایت کرد.

داشتن نگهبان و تیم رسیدگی مناسب و فعال، لایروبی رودخانه دز به ویژه در اطراف پل، نورپردازی اصولی و ساماندهی زمین‌های رها شده از دیگر مواردی است که این فعال میراث فرهنگی برای ساماندهی این پل تاریخی پیشنهاد داد.

ساماندهی پل ساسانی دزفول نیازمند توجه ملی است

مدیر انجمن دزپارس، ساماندهی پل ساسانی دزفول را نیازمند توجه و عزم ملی دانست و گفت: طی سال‌های گذشته در چند فصل، مرمت بخش‌هایی از پل انجام شد که نیاز است این اقدامات تا بهسازی کامل پل هر ساله تداوم یابد.

وی ادامه داد: اگر دزفول بخواهد در زمینه گردشگری به جایگاه مهمی برسد نخستین قدم در این مسیر، بهینه‌سازی پل ساسانی به عنوان نماد گردشگری و تاریخ و تمدن ایرانیان است.

فصل جدید مرمت پل ساسانی دزفول در راه است

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول نیز مرمت این پل تاریخی در دوره‌های مختلف دیلمیان، صفویان، قاجار و پهلوی را یادآور شد و بیان کرد: عبور و مرور خودرو از این پل از سال ۱۳۹۰ ممنوع شد تا به سازهای آن آسیبی وارد نشود.

حمیدرضا خادم افزود: طی سال‌های اخیر اقداماتی نظیر رفع لایه‌های آسفالت، بهبود شیب، حفاظت از سازه، ترمیم موج شکن‌ها و طاق‌های زیر پل، رفع الحاقات و آجرفرش انجام شده است.

وی با بیان اینکه پل ساسانی سال گذشته بیشترین میزان مرمت را داشته است، ادامه داد: لایه‌های سنگینی از آسفالت و شن و گل که بار زیادی بر پل ایجاد کرده بود، برداشته شده تا بتوانیم این پل را به عنوان یک اثر تاریخی و جاذبه گردشگری برای بازدیدکنندگان به ویژه عابران پیاده معرفی کنیم.

خادم خاطرنشان کرد: فصل جدید مرمت پل ساسانی به زودی آغاز می‌شود و قرار است آبروهای کناری پل برداشته شوند.

تقاضا از شهرداری دزفول برای نورپردازی پل ساسانی

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دزفول از ادارات دیگر به ویژه شهرداری تقاضا کرد روی نورپردازی این پل فاخر که نماد مقاومت شهرستان دزفول است، ورود کند.

ضمن قدردانی از اقدامات انجام شده، بدون شک این اقدامات اندکی طی سال‌های گذشته در شان اثر تاریخی فاخری چون پل ساسانی نیست و انتظار می‌رفت اقدامات گسترده‌تری برای بهتر شدن جلوه این پل و جذب گردشگر انجام شود.

انتظار می‌رود مرمت و رسیدگی به این پل زیبا به عنوان یکی از اولویت‌های مسوولان شهرستان قرار گیرد و اعتبارات ملی برای رسیدگی به آن در نظر گرفته شود.

مشخصات پل قدیم دزفول

پل زیبای قدیم دزفول با گذشت بیش از ۱۷ قرن همچنان پا برجاست؛ در زمان حکومت‌های دیلمی، صفوی و پهلوی مرمت و بازسازی شد و در سال ۱۳۱۰ با شماره ثبتی ۸۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

پل قدیم دزفول مانند سایر پل‌های تاریخی با استفاده از مصالحی چون آجر، سنگ و ساروج بنا شده است؛ ساروج تشکیل یافته از خاکستر، آهک، ماسه بادی و لویی یا نی رودخانه که له می‌شود، تخم‌مرغ، موی بز و شیر است که عملکرد و راندمان و مقاومت ساروج را بالا می‌برد.

در ساخت این پل از سنگ‌های بزرگ ماسه‌ای اطراف شوشتر استفاده کرده‌اند که با بست‌های فلزی بهم متصل شده‌اند؛ این پل ۱۴ دهانه دارد و طول آن به ۳۷۰ متر می‌رسد.

از سازه اصلی پل ساسانی دزفول تنها پایه‌های آن باقی مانده است که در عصر صفوی روی این پایه‌ها ساختمان فعلی پل احداث شد؛ طاقدیس‌های پل نیز مربوط به این دروه است و عرشه پل که با مصالح امروزی چون سیمان و فلز ساخته شده مربوط به دوران پهلوی اول است.

خراب شدن دهانه‌های میانی پل در دوره پهلوی باعث شد که ۲ دهانه بتنی روی آن ساخته شود؛ پل ساسانی از سنگ ساروج و آهک درست شده و با اینکه در دوره‌های مختلف چندین بار بازسازی شده اما اغلب پایه‌های پل مربوط به دوره ساسانی است.

پل ۱۴ دهانه دارد و با ایستادن بر روی آن گذر آب خروشان رودخانه دز تماشایی است.

این پل ۲ منطقه شرقی و غربی شهر دزفول را به یکدیگر متصل می‌کند و قرن‌ها پیش یکی از پل‌های ارتباطی بین جندی شاپور و سرزمین بین النهرین بوده است.