زیباسازی شهرها با پلکان‌های شهری

پلکان شهری فراتر از عملکرد معماری خود، فضایی هستند که نبض زندگی شهری در آن آشکار می‌شود و تأثیر قابل‌توجهی در ساختار کلی یک شهر دارند. در میان ساختمان‌های کوتاه و بلند، شیب‌ها و خیابان‌های شلوغ، راه‌پله‌ها به‌عنوان منظره‌ای پویا برای تردد شهروندان ظاهر می‌شوند که علاوه بر تسهیل جابه‌جایی در شهر، گاه روایتگر تاریخ آن شهر هستند و گاه ریشه‌های هنر شهر را به نمایش می‌گذارند.

پیش از ظهور سایر روش‌های حمل‌ونقل مکانیکی همچون آسانسور، رمپ (سطح شیب‌دار) و تله‌کابین، وجود پلکان‌ها برای اتصال سطوح مختلف ساختاری در یک شهر حیاتی بود. آن‌ها علاوه بر اینکه وسیله‌ای برای تسهیل حرکت و جابجایی در شهر هستند، به‌طور قابل‌توجهی بر ساختار کلی شهری تأثیر دارند و دسترسی به مناطق مختلف را شکل می‌دهند. چه در پلکان‌های بزرگ تمدن‌های باستانی و چه در نسخه‌های ساده‌تر امروزی، این سازه‌ها جزو لاینفک توسعه شهری بوده و به عنوان نقاط عطف ماندگار در شهر عمل می‌کنند و با مجسم کردن تاریخ و هویت فرهنگی یک مکان ردپای نسل‌های گذشته و حال را در شهر طنین‌انداز می‌کنند.

پلکان‌ها جدا از کارکرد اصلی و کاربردی بودنشان، نقش‌های گسترده و چندجانبه‌ای در زندگی روزمره شهرها ایفا می‌کنند. در واقع می‌توان به آنها به عنوان فضایی برای تعامل اجتماعی نگاه کرد، جایی که مردم برای مدت کوتاهی کنار هم می‌آیند، گفت‌وگو می‌کنند و سپس راه خود را از هم جدا می‌کنند. مردم زمانی که روی پله‌ها حرکت می‌کنند فرصتی برای تفکر درباره چشم‌انداز شهری پیدا می‌کنند و ریتم شهر را حس می‌کنند. پلکان‌های بزرگ می‌توانند به مکانی برای فعالیت‌های فرهنگی مختلف مانند نمایشگاه‌های صنایع دستی، موسیقی محلی و نمایش‌های خیابانی تبدیل شوند و هنر را در زندگی روزمره ادغام کنند.

از دیدگاه زیبایی‌شناسی، پلکان‌ها عناصری هستند که منحصربه‌فرد بودن مناظر شهری را نشان می‌دهند. آرایش در هم تنیده و صعودی پله‌ها، خطوط و رنگ‌های تشکیل‌دهنده نرده‌های آن‌ها، نحوه تابش نور خورشید بر آن‌ها در طول روز یا نورپردازی آن‌ها در شب، همگی به زیبایی کلی شهر کمک می‌کند. راه‌پله‌هایی که به‌خوبی طراحی شوند چشم‌انداز اطراف را بهبود می‌بخشند و به‌عنوان یک اثر هنری مستقل عمل می‌کنند. پلکان‌های شهری که در ادامه می‌بینیم نمونه‌های موفقی هستند که فراتر از نقش اصلی خود در ارتباط سطوح مختلف شهر عمل می‌کنند.

متروی لادیرا دا باروکینا | برزیل

طراحی جدید متروی لادیرا دا باروکینا در مرکز سالوادور، بازسازی فضای عمومی در جهت گسترش ارتباط بین تئاتر محلی و کلیسای باروکینا است. این پروژه جدا از ارتباط بین این دو نهاد، ورودی ساختمان‌هایی را که رو به پلکان هستند در سطوح مختلف ساماندهی می‌کند، همچنین راهی برای تسهیل جریان آرام مشتریان بازار خیابانی در کنار موج شدید عابرانی که به سمت پایانه اتوبوس در حرکت هستند، فراهم می‌کند.

مسیر پیاده‌روی به سبک معماری پائولو موریرا | پرتغال

این پروژه توسط یک تیم چند رشته‌ای از معماران، سازندگان محلی، هنرمندان انجام شد و پله‌های منتهی به Rua das Escadinhas، یک ساختار شهری غیرمعمول که سطوح بالایی و پایینی تپه غربی Monte Xisto را به هم متصل می‌کند، بازسازی شد. پله‌ها و نرده‌ها تعمیر شدند و مرز جدیدی بین پلکان عمومی و زمین خصوصی مجاور آنها به شکل نیمکت ایجاد شد که امکان استفاده از پله‌ها به عنوان استراحتگاه را فراهم می‌کند.

پلکان MVRDV | هلند

Groot Handelsgebouw یکی از اولین ساختمان‌های بزرگی است که پس از بمباران گسترده روتردام در جنگ جهانی دوم ساخته شد. پلکان این ساختمان با ظاهر داربست‌های مورد استفاده برای ساخت آن، به عنوان نمادی برای نمایش هفتادوپنجمین سالگرد بازسازی شهر پس از این فاجعه مورد توجه قرار می‌گیرد.

پله‌های سلارون | برزیل

پله‌های سلارون یکی از زیباترین جاذبه‌های برزیل برای گردشگرانی است که به فعالیت های بدنی علاقه دارند. پله‌های سلارون شامل ۲۱۵ پله رنگارنگ است که از محله لاپا شروع می‌شود و تا محله سانتا ترزا در بالای تپه سانتا ترزا ادامه دارد. این پله‌ها از آغاز رنگارنگ و زیبا نبودند، تا اینکه جرج اسلارین شروع به تزئین این پله‌ها با کاشی هایی کرد که از سراسر جهان گردآوری شده بودند. نخست این کار را با پله هایی که از درب منزل او گذر می کردند انجام داد و رفته رفته تمام پله‌ها را با کاشی‌های رنگارنگ تزئین کرد. در حال حاضر علاوه بر کاشی‌ها، نقاشی‌های هنرمندان مختلف نیز در مسیر این پلکان نصب شده است.

پلکان ولا | اسپانیا

پلکان ولا یک عنصر تکتونیکی است که ساختار آن از بلورهای نمکی که در مخازن آب کوچک مدیترانه و به واسطه تصادفات سنگ‌های دریایی تشکیل می‌شوند، به وجود آمده است. این پلکان عظیم با ۱۳۵ پله به کلیسای ترینیتا دی مونتی، تحت حمایت پادشاهان بوربون فرانسه، در بالای پله‌ها و سفارت اسپانیا در واتیکان در کاخ مونالدسکی در پایین پله‌ها متصل است. پلکان در گوشه‌ای متبلور شده است که نقطه تلاقی تفرجگاه خط ساحلی بارسلون است و با ایجاد مانعی در مسیر آب، آن را در برابر هجوم امواج دریا محافظت می‌کند.