پایان شهرهای سنتی با توسعه ترکیبی
توسعههای شهری با کاربری مختلط نهتنها به دلیل افزایش کارایی و بهرهوری فضایی مطرح هستند، بلکه نقش مهمی در پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی شهرها ایفا میکنند و میتوانند زندگی شهری را بهبود بخشند.
Admin1
در دهههای اخیر، مفهوم توسعه شهری با کاربری مختلط بهعنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای نوین برنامهریزی شهری در سراسر جهان مطرح شده است. این نوع توسعه به معنای تلفیق چندین کاربری از جمله مسکونی، اداری، تجاری، خدماتی، فرهنگی و تفریحی در یک مجموعه یا محله محدود است. برخلاف توسعه تککاربری که هر بخش از شهر (مسکونی، تجاری، اداری) بهصورت مجزا طراحی و اجرا میشود، توسعه با کاربری مختلط فضایی پویا، متنوع و چندمنظوره فراهم میآورد که پاسخگوی نیازهای متعدد افراد و جوامع شهری است.
هدف اصلی این نوع طراحی شهری، افزایش کارایی استفاده از منابع شهری، تقویت اجتماعی، بهینهسازی حملونقل و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است. بر اساس تحلیلهای کارشناسی، توسعههای با کاربری مختلط میتوانند از طریق ایجاد تعامل عملکردهای مختلف در یک مکان، پایداری اجتماعی و اقتصادی را افزایش دهند. این رویکرد موجب میشود که فعالیتهای روزمره مردم از خرید گرفته تا کار و خدمات تفریحی و فرهنگی، در شعاع کوتاهی از مسکن آنها قابل انجام باشد. این موضوع بهویژه در شهرهای بزرگ با چالشهای ترافیکی و زیستمحیطی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
توسعههای مختلط منجر به بهبود عملکرد بازار املاک، افزایش سرمایهگذاری در پروژههای شهری جذاب و ایجاد مشاغل متنوع میشوند. نسبت به پروژههای تکمنظوره، مجتمعهای مختلط بهطور معمول بازده سرمایهگذاری و درآمد پایدار بیشتری ایجاد میکنند، زیرا ترکیب کاربریها ترافیک انسانی را در طول روز حفظ میکند و موجب رونق اقتصادی مستمر میشود.
این توسعهها میتوانند تقویت ارتباطات اجتماعی و تعاملات میان گروههای جمعیتی مختلف را تسهیل کنند، زیرا محیطی را ایجاد میکنند که مردم را در فعالیتهای مشترک گرد هم میآورد. این فضاها میتوانند نقش مراکز محلی اجتماعی را ایفا کنند و احساس تعلق به محله را در ساکنان تقویت کنند.
چالشهای ناشی از رشد سریع جمعیت شهری در آسیا، از جمله تراکم بالا، آلودگی هوا و دسترسی نابرابر به امکانات شهری، موجب شده است که برنامهریزان و معماران به دنبال راهحلهایی باشند که هم انعطافپذیری عملکردی و هم کاهش نیاز به سفرهای طولانی را فراهم کنند. توسعههای با کاربری مختلط دقیقاً در این چهارچوب عمل میکنند و با ایجاد «محیطهایی انسانیمحور» موجب میشوند تا شهرها کمتر به ساختارهای تکمنظوره و وابسته به خودرو متکی باشند. در بسیاری از کشورها از این رویکرد بهعنوان بخشی از برنامههای توسعه شهری پایدار استفاده میشود تا ضمن حفظ منابع طبیعی و کاهش اثرات زیستمحیطی، کیفیت زندگی ساکنان نیز ارتقا پیدا کند.
برجهای بلند و زیرساخت همهجانبه در آستانه؛ قزاقستان
«میدان ابوظبی» در آستانه، پایتخت قزاقستان، یکی از چشمگیرترین نمونههای توسعههای با کاربری مختلط در این کشور است. این مجموعه عظیم شامل پنج ساختمان است که فضاهای اداری، مسکونی، هتل و مرکز خرید را در خود جای دادهاند. بلندترین برج این مجموعه با بیش از ۷۵ طبقه، ترکیبی از واحدهای مسکونی و دفاتر اداری است و دیگر بناها شامل هتل ۱۴ طبقه، برجهای اداری و فضاهای خدماتی میشوند.
این پروژه که در سال ۲۰۲۲ تکمیل شد، نمادی از تلاشهای مقامات شهر آستانه برای ایجاد مرکز شهری پویا با کاربریهای متنوع است. ویژگی برجسته این مجموعه، یکپارچگی عملکردهای مختلف است که به ساکنان و بازدیدکنندگان امکان میدهد تا تأمین نیازهای روزانه خود را در یک محیط متمرکز انجام دهند. این نوع توسعه بهویژه در شهرهای با رشد سریع اقتصادی اهمیت دارد، زیرا بازار کار، زندگی و خدمات را بهصورت همزمان در یک منطقه ارائه میدهد و موجب کاهش نیاز به جابهجاییهای طولانی و صرفهجویی در زمان و انرژی میشود. از دیگر مزایای میدان ابوظبی میتوان به افزایش ارزش زمین اطراف، رشد سرمایهگذاریهای بیشتر و تقویت مرکز شهر اشاره کرد که این عوامل در نهایت موجب ارتقای کیفیت زیستمحیطی و اجتماعی منطقه خواهد شد.
میدان رگنوم، قطبی جدید برای زندگی و کسبوکار در تاشکند؛ ازبکستان
یکی از پروژههای برجسته شهری در ازبکستان، مجموعه «میدان رگنوم» در مرکز شهر تاشکند است. این مجموعه عظیم با بیش از ۵۰۰ هزار متر مربع زیربنا، شامل برجهای اداری مدرن، واحدهای مسکونی متنوع، هتل بینالمللی، فضاهای خردهفروشی، رستورانها، مراکز خدماتی و عرصههای عمومی شهری است که در سالهای اخیر تکمیل و به بهرهبرداری رسیده است. مقیاس پروژه و تنوع کاربریها، میدان رگنوم را به یکی از شاخصترین نمونههای توسعه با کاربری مختلط در آسیای مرکزی تبدیل کرده است.
میدان رگنوم بر مبنای الگوی «شهر فشرده و چندعملکردی» طراحی شده است و عملکردهای اداری، سکونتی و تفریحی بهصورت عمودی و افقی در کنار یکدیگر سازماندهی شدهاند. در طبقات پایینتر، فضاهای تجاری و خدماتی قرار گرفتهاند که دسترسی مستقیم به خیابان و میدانهای عمومی دارند و جریان پیادهروی شهری را تقویت میکنند. در طبقات میانی و بالاتر، دفاتر اداری و واحدهای مسکونی جانمایی شدهاند تا ضمن حفظ حریم خصوصی، از چشمانداز شهری و نور طبیعی بهرهمند شوند. این سازماندهی فضایی موجب ایجاد یک چرخه فعالیت روزانه و شبانه شده است و مجموعه در ساعات مختلف شبانهروز فعال باقی میماند.
یکی از ویژگیهای مهم این پروژه، توجه به فضاهای عمومی و نیمهعمومی است. میدان مرکزی، فضاهای باز، تراسهای شهری و مسیرهای پیاده، نقش پیونددهنده میان کاربریهای مختلف را ایفا میکنند. این فضاها نهتنها بهعنوان محل تردد، بلکه بهعنوان عرصههای تعامل اجتماعی، برگزاری رویدادهای فرهنگی و گردهماییهای شهری عمل میکنند. چنین رویکردی موجب شده است که پروژه فقط یک مجتمع ساختمانی نباشد، بلکه به یک «گره شهری» تبدیل شود که بخشهای مختلف شهر را به هم متصل میکند.
میدان رگنوم بستری برای جذب سرمایهگذاری خارجی و استقرار شرکتهای بینالمللی در تاشکند فراهم کرده است. تمرکز دفاتر اداری در کنار هتل و خدمات پشتیبان، محیطی مناسب برای فعالیتهای تجاری و برگزاری نشستهای منطقهای ایجاد کرده است، همچنین حضور کاربری مسکونی در همان مجموعه، امکان سکونت مدیران و کارکنان در نزدیکی محل کار را فراهم میکند و به کاهش سفرهای درونشهری و افزایش بهرهوری کمک میکند.
این پروژه نشاندهنده تغییر رویکرد سیاستگذاران شهری از توسعههای پراکنده و تککاربری به سمت مدلهای یکپارچه و چندمنظوره است. میدان رگنوم نمونهای از همکاری دولت و بخش خصوصی در جهت بازتعریف مرکز شهر تاشکند بهعنوان یک هاب اقتصادی و اجتماعی مدرن است و میتواند الگوی سایر شهرهای در حال گذار در منطقه نیز قرار گیرد.
بازآفرینی شهری در ساحل خزر با محوریت پروژههای مختلط؛ آذربایجان
شهر باکو در سالهای اخیر، به یکی از فعالترین کانونهای توسعه شهری در منطقه قفقاز و آسیای غربی تبدیل شده است. سیاستهای توسعهگرایانه دولت آذربایجان با هدف تنوعبخشی به اقتصاد پس از نفت، موجب رشد پروژههای بزرگ مقیاس با کاربری مختلط در این شهر شده است. یکی از شاخصترین نمونهها، مجموعه «برج بندر باکو» و توسعه پیرامونی آن است که ترکیبی از برجهای اداری، واحدهای مسکونی لوکس، هتل و مرکز خرید را در بر میگیرد.
این مجموعه در مجاورت دریای خزر و بلوار ساحلی باکو قرار دارد و از نظر مکانی، در یکی از استراتژیکترین نقاط شهر واقع شده است. طراحی پروژه به گونهای انجام شده است که جریان پیوستهای از فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و تفریحی را در طول شبانهروز ایجاد کند. کاربری اداری در طول روز موجب جذب نیروی کار و فعالیتهای تجاری میشود و کاربریهای مسکونی، هتل و خردهفروشی در ساعات عصر و شب فضا را زنده نگه میدارند. این الگوی عملکردی، نمونهای موفق از «چرخه حیات ۲۴ ساعته شهری» محسوب میشود.
در کنار این مجموعه، مرکز خرید لوکس بندر باکو نیز بهعنوان بخشی از توسعه مختلط منطقه فعالیت میکند و برندهای بینالمللی را به بازار آذربایجان جذب کرده است. این مرکز خرید نهتنها یک فضای تجاری، بلکه بهعنوان یک فضای اجتماعی و فرهنگی نیز عمل میکند و محل برگزاری رویدادها و گردهماییهای شهری است.
پروژههای مختلط در باکو نقش مهمی در بازتعریف خط افق شهر و ارتقای تصویر بینالمللی آن ایفا کردهاند. این توسعهها موجب افزایش ارزش زمین در مناطق ساحلی، جذب سرمایهگذاری خارجی و رشد صنعت گردشگری شدهاند، همچنین تمرکز کاربریهای متنوع در یک محدوده مشخص، نیاز به جابهجاییهای طولانی درونشهری را کاهش داده و به بهبود کارایی زیرساختهای حملونقل کمک کرده است. تجربه باکو نشان میدهد که توسعههای با کاربری مختلط میتوانند ابزاری مؤثر برای بازآفرینی مناطق استراتژیک شهری، ارتقای رقابتپذیری اقتصادی و ایجاد فضاهای شهری پویا و چندلایه باشند؛ بهویژه در شهرهایی که به دنبال تثبیت جایگاه خود در شبکه شهرهای جهانی هستند.
پیوند طبیعت، سرمایهگذاری و توسعه عمودی در مجموعههای مختلط آلماتی؛ قزاقستان
شهر آلماتی بهعنوان بزرگترین مرکز اقتصادی قزاقستان، طی سالهای اخیر شاهد گسترش پروژههای با کاربری مختلط بوده است. یکی از شاخصترین نمونهها، «مجتمع اسنتای» است که در امتداد رودخانه اسنتای و در مجاورت مناطق مسکونی و تجاری مهم شهر توسعه یافته است.
این پروژه شامل برجهای اداری، مجتمع مسکونی لوکس، هتل پنجستاره آلماتی و مرکز خرید مدرن اسنتای است. چنین ترکیبی از کاربریها، مجموعه را به یکی از کاملترین نمونههای توسعه مختلط در آسیای مرکزی تبدیل کرده است. تمرکز خدمات متنوع در یک سایت واحد، امکان زندگی، کار، خرید و تفریح را در فاصلهای کوتاه فراهم میکند و وابستگی به خودرو را کاهش میدهد.
مجتمع اسنتای از نظر معماری و طراحی شهری، تلاش کرده است ارتباط بصری و فضایی با طبیعت پیرامون خود برقرار کند. وجود فضاهای سبز، مسیرهای پیادهروی و دسترسی به رودخانه، کیفیت محیطی پروژه را افزایش داده و آن را به یکی از مطلوبترین مناطق برای سکونت و سرمایهگذاری تبدیل کرده است. این رویکرد، نمونهای از ادغام «توسعه متراکم شهری» با «کیفیت محیط طبیعی» است که در برنامهریزی معاصر اهمیت ویژهای دارد.
این مجموعه نقش مهمی در جذب شرکتهای بینالمللی و برندهای لوکس به بازار قزاقستان ایفا کرده است. استقرار دفاتر شرکتهای بزرگ در برجهای اداری، همراه با حضور برندهای جهانی در مرکز خرید، جریان سرمایه و گردش مالی قابلتوجهی ایجاد کرده است. علاوه بر این، حضور هتل بینالمللی در مجموعه موجب تقویت گردشگری تجاری و برگزاری رویدادهای اقتصادی شده است. تجربه آلماتی نشان میدهد که توسعههای با کاربری مختلط میتوانند بهعنوان موتور محرک اقتصاد شهری عمل کنند و در عین حال، کیفیت فضایی و زیستپذیری شهر را نیز ارتقا دهند.
