فقر، آلودگی و ترافیک؛ حملونقل چگونه هر سه را هدف گرفت؟
مقرونبهصرفه بودن و دسترسی راحت به حملونقل عمومی اولویت دولتهایی است که قصد دارند بر بحرانهای آبوهوایی و نابرابریهای اجتماعی غلبه کنند. توانمندسازی افراد برای استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، شهرها را زیستپذیرتر میکند که هدف نهایی بهینهسازی تردد است.
Admin1
حجم بالایی از ترافیک، آلودگی هوا و محیط زیست شهرها با استفاده از حملونقل عمومی کاهش مییابد. شبکههای حملونقل شهری به مردم اجازه میدهند تا در زمانی کوتاه به نقاط مختلف شهر تردد کنند و این امر برای رشد اقتصادی نکته مثبتی است زیرا شهروندان میتوانند به بازار کار گستردهای دسترسی داشته باشند. علاوه بر این، حملونقل یکپارچه و منظم در افزایش کیفیت زندگی مردم نقش مهمی دارد زیرا مردم میتوانند تمام نیازهای خود نظیر خرید، مراقبتهای بهداشتی و اوقات فراغت را برآورده کنند.
توانمندسازی افراد برای استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، شهرها را زیستپذیرتر میکند و این همان هدف نهایی بهینهسازی تردد است. دسترسی راحتتر به حملونقل عمومی و مقرونبهصرفه بودن آن تأثیر عمیقی بر زندگی افراد، خانوادهها، جوامع و محیط زیست از طریق بهبود تحرک، فرصتهای اقتصادی، سلامت و کیفیت کلی زندگی دارد که در ادامه پنج دلیل اصلی برای اهمیت این موضوع و تأثیر آن بر عدالت اجتماعی و مقابله با تغییرات آبوهوایی ارائه میشود.
حملونقل عمومی، ابزاری قدرتمند در مقابله با بحران آبوهوا
حملونقل حدود ۱۵ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهانی و تقریباً یکچهارم از انتشار آنها در اروپا را تشکیل میدهد. بهبود سیستمهای حملونقل عمومی برای داشتن آبوهوای بهتر و همچنین ارتباط مردم با فرصتهایی که در حال حاضر از آنها محروم هستند، ضروری است. برابری در سیستم حملونقل، تضمینی برای برابری اقلیمی است. در بسیاری از شهرها، حملونقل عمومی راه نجاتی برای جوامع کمدرآمد است. هزینههای حملونقل و باری که بر دوش خانوادهها میگذارد قابل توجه است؛ بهطور متوسط، برای مثال حملونقل تقریباً ۱۵ درصد از بودجه یک خانواده در اروپا و بهطور متوسط ۱۶ درصد در ایالات متحده را تشکیل میدهد. بنابراین قیمت بلیت پایین میتواند افراد بیشتری را به استفاده از حملونقل عمومی ترغیب کند و در نتیجه علاوه بر افزایش بودجه خانوار برای سایر نیازها، منجر به کاهش تعداد خودروهای شخصی در جادهها، کاهش تراکم ترافیک شهری و انتشار گازهای گلخانهای کمتر شود.
به تازگی در بسیاری از کشورها، از جمله اتریش و آلمان، طرحهای ابتکاری تحت عنوان «بلیتهای آبوهوایی» (Climate Tickets) برای تشویق مردم به استفاده بیشتر از حملونقل عمومی و کاهش انتشار گازهای گلخانهای معرفی و اجرا شده است.
در اتریش، بلیت اقلیمی («Klimaticket») بهعنوان یک بلیت سالانه عرضه میشود که دارنده آن میتواند از تقریباً تمام سیستمهای حملونقل عمومی داخل کشورشامل قطارهای منطقهای، اتوبوسها و ترامواها استفاده کند. این طرح از اکتبر ۲۰۲۱ اجرا شده و هدف آن کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و پشتیبانی از انتقال به حملونقل پایدارتر است. برآوردها نشان میدهد حدود دو سوم خریداران این بلیت، استفاده از حملونقل عمومی خود را افزایش داده و بخش زیادی از سفرهای جادهای را به حملونقل ریلی یا اتوبوسی منتقل کردهاند.
در آلمان، تجربهای مشابه در تابستان ۲۰۲۲ با بلیت ماهانه ۹ یورویی انجام شد که برای سه ماه در سراسر کشور در دسترس قرار گرفت و تقریباً امکان استفاده نامحدود از خطوط محلی و منطقهای را فراهم میکرد. طبق تحلیلهای علمی، این اقدام باعث افزایش متوسط سفرهای روزانه با قطار بهطور قابلتوجهی شد و توانست تا حدی سفرهای با خودروی شخصی را کاهش دهد؛ این سیاست باعث کاهش شاخص آلودگی هوا بیش از ۸ درصد در دوره اجرای این طرح شده است.
پیگیریها و پژوهشهای بعدی در آلمان با بلیت جایگزین «Deutschlandticket» (که پس از بلیت ۹ یورویی معرفی شد) نیز نشان دادهاند که این نوع بلیتهای کمهزینه میتوانند تغییرات رفتاری قابل توجهی در انتخاب نوع حملونقل ایجاد کنند و باعث افزایش سهم سفرهای ریلی نسبت به جادهای شوند.
با این حال، کاهش قیمت بلیت تنها یکی از اقدامات لازم برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای در بخش حملونقل است. برای آنکه این سیاستها به نتایج اقلیمی مهمتری منجر شوند، باید کیفیت خدمات عمومی، دسترسی، پوشش شبکه و فرکانس حرکت وسایل نقلیه نیز بهطور همزمان بهبود یابد تا جذابیت استفاده از حملونقل عمومی در مقایسه با خودروهای شخصی افزایش یابد.
حملونقل عمومی پیشنیاز ضروری برای برقراری عدالت اجتماعی
چالشهای حملونقل مقرونبهصرفه در سالهای اخیر بهویژه بهدلیل افزایش قیمت انرژی و بحران جهانی هزینههای زندگی بهطور چشمگیری تشدید شده است. رشد سریع قیمت گازوئیل، بنزین و برق نهتنها هزینه عملیاتی خدمات حملونقل را بالا برده، بلکه فشار مالی مستقیم بر خانوارها را نیز افزایش داده است. این پدیده اغلب تحت عنوان «آسیبپذیری انرژی مضاعف» (compound energy vulnerability) توصیف میشود؛ وضعیتی که در آن خانوارها همزمان با افزایش هزینههای حملونقل، در تأمین نیازهای پایهای مانند غذا، آموزش و مراقبتهای بهداشتی نیز با مشکل روبهرو میشوند. مطالعات بینالمللی نشان میدهد که افزایش هزینه انرژی بهصورت نامتناسبی بر خانوارهای کمدرآمد و جوامع حاشیهنشین تأثیر میگذارد، چرا که سهم بیشتری از درآمد خود را صرف هزینههای رفتوآمد میکنند و اغلب گزینههای جایگزین کمتری برای سفر دارند. در بعضی شهرهای بزرگ، افزایش قیمت سوخت باعث شده که تفاوت هزینه سفر با خودرو شخصی و حملونقل عمومی کاهش یابد، اما با این حال برای بسیاری از خانوادههای کمدرآمد حتی هزینه بلیتهای عمومی نیز سنگین تلقی میشود.
تحقیقات در برزیل یک مورد بارز از این نابرابری را نشان دادهاند. مطالعات میدانی در شهرهای بزرگ برزیل مثل سائوپائولو و ریو دو ژانیرو نشان داد که جمعیت سیاهپوست و خانوارهای کمدرآمد نهتنها کرایههای بالاتری برای سفرهای شهری پرداخت میکنند، بلکه اغلب مجبورند از اتوبوسها و قطارهای شلوغتر و خدمات با کیفیت پایینتر استفاده کنند. آنها همچنین گزینههای حملونقل جایگزین مانند دوچرخهسواری امن یا پیادهروی راحت به محل کار یا تحصیل را نیز کمتر در دسترس دارند. بهعبارت دیگر، این گروهها با هزینههای زمانی بیشتر و دسترسی محدودتر به خدمات حملونقل باکیفیت مواجهاند که به نابرابری اجتماعی و اقتصادی دامن میزند.
این نابرابریهای ساختاری باعث شده کارشناسان بر اهمیت حملونقل مقرونبهصرفه و فراگیر بهعنوان یک عنصر کلیدی در عدالت اجتماعی تأکید کنند. حملونقل عمومی کمهزینه و با کیفیت نه فقط به کاهش هزینههای خانوارها کمک میکند، بلکه دسترسی بهتر به فرصتهای شغلی، آموزشی و خدمات عمومی را برای گروههای محروم فراهم میآورد. به گفته تحلیلگران حملونقل، سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل عمومی، تنظیم مقررات قیمت و سیاستهای یارانهای هدفمند میتواند به کاهش بار اقتصادی بر خانوارهای کمدرآمد کمک کند و نابرابریهای موجود را کاهش دهد. این سیاستها همچنین در راستای اهداف اقلیمی قرار دارند، زیرا استفاده بیشتر از حملونقل عمومی میتواند مصرف سوختهای فسیلی و انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد.
پژوهشها نشان میدهد که برای حل ریشهای چالشهای حملونقل مقرونبهصرفه لازم است رویکردهای چندبعدی به کار گرفته شود. این رویکردها شامل بهبود کیفیت خدمات (مانند افزایش تعدد حرکت وسایل نقلیه، توسعه شبکه خطوط، و بهبود ایمنی و راحتی)، افزایش دسترسی به گزینههای حملونقل فعال (پیادهروی، دوچرخهسواری) و سیاستهای حمایتی مثل بلیتهای یارانهای یا تعرفههای مبتنی بر درآمد برای افراد کمدرآمد است. چنین سیاستهایی میتواند به ایجاد سیستم حملونقل پایدارتر و عادلانهتر کمک کند و در نهایت رفاه اجتماعی و مشارکت اقتصادی را در میان همه گروههای جامعه تقویت کند.
هند؛ رسیدگی به نابرابریها و خشونت علیه زنان
زنان بهطور متوسط بیشتر از مردان از وسایل نقلیه عمومی استفاده میکنند و بیشتر به آن وابسته هستند که میتواند به این معنی باشد که زنان بیشتر از مردان تحت تأثیر هزینههای حملونقل عمومی قرار میگیرند. در بعضی مناطق زنان ترجیح میدهند هزینه بالاتری بپردازند و مثلاً از تاکسی استفاده کنند تا از امنیت کافی برخوردار باشند. مطالعهای در مرکز رودین دانشگاه نیویورک، این هزینه اضافی را «مالیات صورتی» مینامد. در این مطالعه زنان مصاحبه شونده بهطور متوسط ۲۶ تا ۵۰ دلار در ماه بیشتر از مردان برای تردد امن در شهر هزینه میکردند. امنیت در حملونقل عمومی یکی از مسائلی است که از آن با عنوان حملونقل قابل دسترس برای همگان نام برده میشود. سرمایهگذاری در بخش تأمین امنیت زنان در وسایل نقلیه عمومی میتواند عامل تشویق جامعه زنان به استفاده بیشتر از این سیستم باشد.
هند در مقابله با مسئله برابری جنسیتی پیشرفتهایی داشته است. به دنبال کمپین صلح سبز در هند، دولت اتوبوسهای بدون کرایه را برای زنان در سراسر ایالت با هدف افزایش فرصتهای شغلی برای زنان معرفی کرده است زیرا مشارکت زنان بهعنوان نیروی کار در هند پایین است و زنان فقط ۳۲.۸ درصد از نیروی کار را تشکیل میدهند. بر اساس گزارشی از مسئولان شهری، اتوبوسهای رایگان برای زنان در کارناتاکا منجر به افزایش ۲۳ درصدی مسافران اتوبوس در دو هفته اول شده است. موفقیت این طرح و سایر طرحها در سراسر هند، نشان دهنده مزایای اقتصادی شگرفی است که در صورت توجه به نیازهای حملونقل زنان حاصل میشود.
لندن؛ حملونقل عمومی قابل دسترس برای افراد ناتوان
حدود یک نفر از هر شش نفر در سراسر جهان یعنی نزدیک به ۱.۳ میلیارد نفر، از ناتوانی حرکتی رنج میبرند و این آمار موضوع قابل دسترس بودن حملونقل عمومی برای این افراد را به یک مسئله مهم جهانی تبدیل کرده است. همهگیری کووید آسیب پذیری افراد دارای معلولیت در استفاده از وسایل حملونقل عمومی را برجسته کرد زیرا اقدامات ایمنی همچون فاصله گذاری اجتماعی، چالشهای بیشتری را برای آنها به دنبال داشت. بهبود دسترسی به حملونقل عمومی برای افراد دارای معلولیت، برای برقراری عدالت در جامعه ضروری است زیرا سیستم حملونقلی که به همه افراد سرویس نمیدهد پایدار نخواهد بود.
لندن همیشه به عنوان مدلی برای حملونقل عمومی قابل دسترس نام برده میشود؛ یکسوم ایستگاههای متروی لندن بدون پله هستند و سوار شدن با ویلچر در تمام اتوبوسهای آن امکان پذیر است. با این حال، هنوز کارهای زیادی باید انجام شود تا اطمینان حاصل شود که همه ایستگاهها و وسایل نقلیه عمومی در لندن و شهرهای دیگر کاملاً در دسترس همه هستند.
ژاپن نیز تلاشهایی برای بهبود دسترسی حملونقل عمومی انجام داده است. به عنوان مثال، توکیو دارای ناوگانی از اتوبوسهای کم ارتفاع است و ایستگاههای شهرهای بزرگ آن برای دسترسی افرادی با نیاز ویژه در حال بازسازی هستند. در سال ۲۰۲۰، پارالمپیک توکیو این پیشرفتها را به طور چشمگیری به نمایش گذاشت.
سوئیس؛ حملونقل عمومی با کیفیت در مناطق روستایی
در بسیاری از مناطق روستایی در سراسر جهان، مردم به شبکههای حملونقل عمومی دسترسی ندارند و در بسیاری از مناطق روستایی مردم برای حملونقل عمومی هزینه بیشتری میپردازند و زمان سفر طولانیتری دارند. بهبود دسترسی به شبکههای حملونقل عمومی در مناطق روستایی نهتنها از دیدگاه محیط زیست مهم است، بلکه مردم را به خدمات کلیدی همچون مراقبتهای بهداشتی متصل میکند.
روستاهای سوئیس به علت وجود حملونقل عمومی کاملاً در دسترس به عنوان مناطق گردشگری با بهترین قابلیت دسترسی شناخته میشوند بهطوری که همین ویژگی موجب افزایش گردشگری و رونق توریسم روستایی این کشور شده است زیرا به غیر از تردد درون روستاها، ارتباط بین مناطق حومههای آنها نیز بهویژه از طریق قطار مهیا است.
بهبود حملونقل عمومی میتواند انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد، شغل ایجاد کند، سطح فعالیت بدنی را افزایش دهد، ارتباطات اجتماعی را بهبود ببخشد و البته با کاهش تنهایی همراه است. دسترسی بیشتر و مقرونبهصرفهتر کردن حملونقل عمومی میتواند تأثیر عمیقی بر افراد، خانوادهها، جوامع و محیط زیست از طریق بهبود تحرک، فرصتهای اقتصادی، سلامت و کیفیت کلی زندگی داشته باشد. مقرونبهصرفه و در دسترس بودن حملونقل عمومی باید اولویت دولتهایی باشد که ادعا میکنند میخواهند با بحران آبوهوایی و مبارزه با نابرابری مقابله کنند.
