احیای فضاهای عمومی راهی برای افزایش پایداری شهرها

 با گذر به سوی تکامل و توسعه شهری، بعضی ساختمان‌های تاریخی وحتی مدرن هدف اصلی استفاده خود را از دست می‌دهند و به فضاهای بدون استفاده و متروکه‌ای تبدیل می‌شوند که به صورت شکافی بین سازه‌های جدید باقی می‌مانند. این فضاها پتانسیل بالایی برای بازسازی، تغییر کاربری و ادغام در جامعه و ایجاد فضاهای خیره کننده دارند. به‌عنوان مثال، یک مسیر راه‌آهن متروکه که پیش‌تر دو منطقه را به هم متصل می‌کرد، می‌تواند به یک مسیر پیاده‌روی سبز و محلی برای اجتماع شهروندان با اهداف فرهنگی تبدیل شود. امروزه بسیاری از ساختمان‌های متروکه در شهرها به دلایلی نظیر از دست دادن کاربری سابق خود، متروکه هستند. رها کردن یک بنا نه‌تنها به‌طور خودکار ارزش آن ساختمان را افزایش نمی‌دهد بلکه ممکن است به‌دلیل خرابکاری یا تصاحب توسط مجرمان اثر معکوس در ارزش ساختمان داشته باشد. به همین دلیل، استفاده موقت از ساختمان‌های خالی، به عنوان مثال برای باغبانی شهری یا مراکز اجتماعی و فرهنگی می‌تواند تأثیر مثبتی در ارزش ساختمان داشته باشد و علاوه بر آن تصویر محله و همچنین خود فضا را بهبود ببخشد.

در کشورهای مختلف، شهرها با توجه به موقعیت خاص خود به شیوه‌های متفاوتی با ساختمان‌های متروکه برخورد می‌کنند. در سوئیس، توسعه‌دهندگان بر توسعه شهر به سمت داخل تمرکز می‌کنند و به دنبال فضاهایی درون مناطق شهری و ساختمان‌های خالی از سکنه هستند تا از زمین‌های طبیعی کمتری برای توسعه شهر استفاده کنند و بدین ترتیب از طبیعت خود محافظت کنند. یک نمونه برای تغییر کاربری موفقیت‌آمیز، ساختمان بزرگ سابق فرآوری شیر در زوریخ است که به مکانی برای آموزش، فرهنگ و مسکن تبدیل شد.

در آلمان مناطق صنعتی قدیمی تحت حفاظت میراث قرار می‌گیرند و بعضی از آنها بدون تخریب تغییر کاربری می‌دهند. نمونه خوبی از این تبدیل، منطقه «روهر» در غرب آلمان است که برای بیش از ۲۰۰ سال مرکز صنعتی این کشور بود و معدن زغال سنگ به عنوان بخشی ثابت از زندگی کاری مردم محلی بود. بسیاری از ساختمان‌های این مرکز صنعتی پس از تعطیل شدن کارخانه‌ها، تحت نظر سازمان میراث، به عنوان مراکز فرهنگی یا مسکن استفاده شد. مثال دیگر تبدیل یک منطقه صنعتی متروکه در دویسبورگ است که به یک پارک منظره تبدیل شد. در سال‌های اخیر، زمین‌های نظامی متروکی که توسط متفقین پس از جنگ جهانی دوم به ویژه توسط ارتش ایالات متحده ایجاد شده بود و اکثراً در مراکز شهرها واقع شده‌اند، در معرض توسعه و ادغام در شهر قرار گرفتند و تبدیل به مناطق آموزشی شدند. برخی از ساختمان‌ها به عنوان پناهگاه موقت برای مردم در زمان‌های اضطراری استفاده می‌شود اما هدف بلندمدت استفاده از این املاک برای مدارس و فروشگاه‌ها است.

انواع استفاده مجدد در معماری

استفاده مجدد از ساختمان‌های بدون استفاده می‌تواند اشکال مختلفی مانند نوسازی، حفاظت تاریخی، ادغام و نماگرایی داشته باشد تا کاربرد یک سازه را به عنوان مدرسه، پارک‌های عمومی، هتل، فروشگاه، ادارات یا آپارتمان‌ها به‌روزرسانی کند. استفاده مجدد با حفظ ساختار تاریخی، فرآیندی است که اغلب به عنوان مصالحه‌ای بین حفظ و تخریب در نظر گرفته می‌شود. در این حالت شکل، یکپارچگی و مصالح موجود ساختمان حفظ می‌شود و اضافات و تغییرات بیرونی طبق استانداردهای منتشر شده انجام می‌شود و ارتقا مکانیکی، الکتریکی و لوله‌کشی با حداقل مداخلات صورت می‌گیرد. یکی از بزرگترین مزایای این روش انعطاف‌پذیری در استفاده از مصالح جدید و کارآمد و در عین حال ادای احترام به تاریخ ساختمان است. این رویکرد عملکرد ساختمان را بهبود می‌بخشد در حالی که ردپای کربن آن را کاهش می‌دهد.

نوسازی، نوع دیگری از استفاده مجدد در معماری است که مستلزم طراحی جدید برای سازه است. در این روش به‌طورکلی تعمیر و بازسازی در ساختمان انجام می‌شود اما هدف اصلی ساختمان حفظ می‌شود. ادغام و یکپارچه‌سازی شامل ساخت‌وساز در اطراف یک بنای اصلی با حفظ ساختار اصلی است، درحالی‌که آن را در داخل یک مجموعه جدید قرار می‌دهد. یکی از نمونه‌های بارز ادغام، برج آبی جاگرزبورگ دانمارک است که به خوابگاه دانشجویی و مکانی فرهنگی تبدیل شد. نماگرایی یا نماسازی یک تاکتیک طراحی شهری برای حفظ نمای ساختمان و در عین حال تخریب بخش عمده‌ای از ساختمان برای جایگزینی آن با یک سازه مدرن است. این روش می‌تواند جایگزینی باشد که هم جلوی پاک کردن ردپای تاریخی یک شهر را می‌گیرد و هم امکان توسعه شهری را فراهم می‌کند.

رومانی

شهر وزلو در رومانی در رویارویی با چالش‌های اجتماعی، مانند افزایش تعداد سالمندان، معلولان و کودکانی که والدین آنها در خارج از کشور کار می‌کنند، فعالیت بازسازی ۶ نیروگاه سابق شهر را آغاز کرد. این نیروگاه‌ها به ۶مرکز مراقبت روزانه، درست در مرکز بزرگترین محله‌های شهر تبدیل شدند که به‌طور مستقیم به ۳۰۰ سالمند، دانش‌آموز جوان و خانواده‌هایشان خدمات می‌دهند و همچنین یک سالن مجهز برای ارائه خدمات به ۱۴ هزار نفر از دانش‌آموزان، دانشجویان و کارمندان سازمان‌های غیردولتی تحت پوشش دارند. این خدمات شامل فعالیت‌های اجتماعی، برنامه‌های اوقات فراغت، مشاوره فردی و گروهی، مشاوره اجتماعی، کمک‌های پزشکی و اجتماعی، حمایت اخلاقی و عاطفی و خدمات پذیرایی است. به این ترتیب، با یک روش مشارکتی فرصتی برای کاهش و پیشگیری از طرد گروه‌های آسیب‌پذیر و حاشیه‌ای این شهر از زندگی اجتماعی و امکانات اقتصادی ایجاد شد که می‌تواند با موفقیت در شهرها و مناطق دیگر تکرار شود.

بمبئی

پل هوایی سناپاتی باپات مارگ بخشی از مجموعه جاده‌های اصلی این شهر است که بیش از ۱۱ کیلومتر در مرکز بمبئی امتداد دارد و آلودگی صوتی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. دو شرکت دانمارکی و هندی با همکاری یکدیگر، فضای متروک و پر سروصدای زیر این پل هوایی را به یک فضای سبز تعاملی یک مایلی تبدیل کردند. این طرح که یک عنصر زیرساختی بتنی را به یک فضای عمومی برای کل جامعه محلی تبدیل کرده است، امکانات رفاهی و فضای سبز مورد نیاز برای مردم از جمله سالن استراحت، سالن بدنسازی، محل نشستن در سایه و اتاق مطالعه فراهم کرد، تردد را بهبود بخشید و یک هویت بصری قوی برای این منطقه ایجاد کرد. فضای سبز که روی مجموعه‌ای از صفحه‌های پوشش فضا، یک طاق‌نما در ورودی و در دیوارها وجود دارد تنوع زیستی را ارتقا می‌دهد، فضاهای اطراف را خنک می‌کند و آلودگی صوتی را نیز کاهش می‌دهد.

میلان

امروزه ریل‌های راه‌آهن متروکه میلان توسط شهروندان به عنوان پارک استفاده می‌شود. ریه سبزی که مناظر طبیعی را با مناظر شهری و طبیعت اجتماعی و فرهنگی شهر ترکیب می‌کند و یک سکوی پرش واقعی برای پروژه‌های احیا و تبدیل مناطق فرسوده و بلااستفاده شهری به فضاهای عمومی است. پروژه‌ای که پارک رومی نام دارد، برای میزبانی بازی‌های المپیک زمستانی ۲۰۲۶ ساخته می‌شود، اما چشم‌انداز بلندمدت آن، ایجاد یک فضای سبز است که در سراسر محله توسعه یابد. ساختمان‌هایی که برای فعالیت‌های ورزشی طراحی شده‌اند به شیوه‌ای روان و طبیعی به انبوهی از باغ‌های معلق، جنگل‌ها، رودخانه‌ها و مسیرهای پیاده‌روی متصل می‌شوند که در سطوح مختلف به‌طور سیار در هم تنیده شده‌اند. این یک پروژه ساده نیست، بلکه یک استراتژی عملیاتی است که می‌تواند فضایی را که کارکرد شهری خود را از دست داده است، به یک منطقه زندگی و تفریح تبدیل کند تا سرزندگی به شهر بازگردانده شود.

ژاپن

پروژه‌ای در استان نارای ژاپن در حال توسعه منطقه مقابل ایستگاه تنری است، فضایی که با مساحت بیش از شش هزار متر مربع کاملاً خالی و بدون استفاده بود و امروزه به لطف یکپارچه‌سازی‌های چند منظوره در این شهر می‌درخشد. ساختارهای مقعر و محدبی که از مورفولوژی منظره و همچنین از شکل دایره‌ای مقبره‌های ژاپنی الهام گرفته است، منظره‌ای زیبا و شاعرانه را ترسیم می‌کند که در آن می‌توان بازی و استراحت کرد، نمایش اجرا کنید، ورزش کنید یا به آرامی بنشینید و یک فنجان چای بنوشید.