شهرهای جهان سبزتر از همیشه
بسیاری از شهرها به منظور بهبود کیفیت هوا و همچنین استفاده بهینه از فضای شهری اقدام به انجام راهکارهای نوآوری برای سبزسازی شهرها کردهاند.
Admin1
با گسترش چالشهای زیستمحیطی، رویکردهای سبزسازی در شهرهای مختلف جهان با استقبال ویژهای مواجه شده است که در ادامه با تعدادی از آنها آشنا میشویم.
تبدیل بزرگراه شهری به پارک خطی؛ رونمایی از مسیر سبز بوستون
شهر بوستون در یکی از مهمترین تغییرات شهری خود، بزرگراه جان اف. کندی را که سالها بهعنوان مانعی در بخش مرکزی شهر عمل میکرد، برداشت و به جای آن، پارکی خطی و زیبا با طراحی متوازن و چندمحیطی ساخت. این اقدام بخشی از پروژه بزرگ موسوم به «حفاری بزرگ» بود که با هدف انتقال مسیرهای ترافیکی به زیر زمین و آزادسازی فضای سطح زمین انجام شد.
در این طرح، بزرگراه از سطح خیابان حذف و ترافیک به تونلهای زیرزمینی منتقل شد تا زمین آزاد شده به پارک و فضای عمومی برای شهروندان تبدیل شود. این پارک جدید که به نام رز کندی گرینوی نامگذاری شده، بیش از یکونیم کیلومتر طول دارد و شامل بخشهایی همچون باغهای متنوع، مسیرهای پیادهروی، آبنمای تعاملی و فضاهای فرهنگی و هنری است که هرکدام نمادی از محلههای اطراف چون چایناتاون (محله چینیها) و منطقه مالی بوستون محسوب میشوند.
طراحی این فضا با مشارکت فعال ساکنان و سازمانهای محلی انجام شد تا نهتنها فضایی سبز، بلکه مکانی اجتماعی و فرهنگی برای همه ایجاد شود. مهندسان این پروژه با چالشی پیچیده روبهرو بودند که چگونه پارک را روی تونل زیرزمینی ایجاد کنند و در عین حال ایمنی، ثبات و نگهداری تأسیسات زیربنایی را تضمین کنند. برای مدیریت و نگهداری این فضای تازه تأسیس، سازمان غیرانتفاعی «نگهبانان رز کندی گرینوی» تشکیل شد که با منابع مالی ترکیبی از دولت و بخش خصوصی سالانه برنامههای متنوع و رایگان بسیاری را برای جذب مردم و حفظ پویایی پارک برگزار میکند.
همچنین در فرآیند نگهداری فضای سبز این پارک، توجه ویژهای به مسائل زیست محیطی شده است تا خاک سالم باقی بماند و از مصرف مواد شیمیایی مضر جلوگیری شود. این رویکرد به بهبود کیفیت هوای شهر و سلامت شهروندان کمک شایانی میکند. این پارک خطی اکنون بهعنوان نمادی از بازسازی شهری موفق، تبدیل به فضایی شده که مردم چندین محله را به یکدیگر پیوند میدهد، کیفیت زندگی شهری را ارتقا میبخشد و نقش کلیدی در احیای ارتباط شهر با ساحل و طبیعت ایفا میکند. پروژه گرینوی رز کندی، نمونهای از همزمانی توسعه زیرساخت و ایجاد فضای عمومی سبز است که توانسته است با زنده کردن میراث فرهنگی و برقراری پیوندهای اجتماعی به نماد نوین معماری شهری در بوستون تبدیل شود.
ویلنیوس؛ پایتخت سبز اروپا و الگویی برای آینده شهرهای پایدار
شهر ویلنیوس، پایتخت لیتوانی، در سال ۲۰۲۵ بهعنوان «پایتخت سبز اروپا» انتخاب شد که حاصل تعهد بلندمدت این شهر به پایداری، اقدام اقلیمی و توسعه هوشمند شهری است. «ویلنیوس؛ سبزترین شهر در حال شکلگیری» شعار سال این شهر است که چشمانداز این شهر برای تبدیل شدن به قطب نوآوری پایدار را بهخوبی بازتاب میدهد.
ویلنیوس اهداف بلندپروازانه دستیابی به بیطرفی اقلیمی تا سال ۲۰۳۰ و حذف کامل سوختهای فسیلی تا سال ۲۰۵۰ را دنبال میکند. این شهر با ادغام زیرساختهای سبز و برنامههای تنوع زیستی در تمام پروژههای توسعه شهری، تلاش میکند تا آلودگی را کاهش دهد، تنوع زیستی را حفظ کند و زیستپذیری شهری را ارتقا دهد. بازسازی مناطق صنعتی متروکه از طریق توسعه پایدار و حفظ طبیعت پیرامونی، بخشی از این راهبرد جامع است.
از جمله دستاوردهای مهم ویلنیوس میتوان به «موج سبز» اشاره کرد که یکی از مهمترین ابتکارات زیستمحیطی این شهر در مسیر سبزسازی شهری بهشمار میرود و از سال ۲۰۲۱ آغاز شده است و تاکنون بهصورت مستمر ادامه دارد. این پروژه در چهارچوب «توافقنامه شهر سبز» اتحادیه اروپا تعریف شده و با هدف افزایش پوشش گیاهی، ارتقای تنوع زیستی و بهبود کیفیت زندگی شهری طراحی شده است.
طی این پروژه بیش از ۶۸ هزار درخت و بوته در سراسر شهر کاشته شده است. این طرح با هدف افزایش دسترسی همگانی به فضاهای سبز طراحی شده و موفق شده است شرایطی فراهم آورد که بیش از ۹۴ درصد از جمعیت شهر در شعاع کمتر از ۳۰۰ متر از یک فضای سبز عمومی یا طبیعی زندگی کنند. هدف بلندمدت این طرح، کاشت بیش از ۱۰۰ هزار درخت، ۱۰ میلیون بوته و ۳۰۰ هزار گیاه رونده در سراسر شهر است.
مجری اصلی این طرح، شهرداری ویلنیوس است که با همکاری گسترده ساکنان محلی، مؤسسات آموزشی و متخصصان فضای سبز آن را به مرحله اجرا رسانده است. مشارکت شهروندان در این پروژه نقش کلیدی دارد؛ بهطوریکه هر سال هزاران نهال در قالب هدیه از سوی شهرداری در اختیار ساکنان قرار میگیرد تا در حیاط خانهها، محل کار یا فضاهای عمومی مورد نظرشان کاشته شود. رویدادهای داوطلبانه کاشت درخت نیز در محلههای مختلف شهر برگزار میشود که در آن متخصصان پارکهای شهری بهترین نقاط را برای کاشت انتخاب میکنند.
از اقدامات مکمل این طرح میتوان به توسعه بامها و حصارهای سبز، اجرای سیاست «چمنزنی پایدار» در سال ۲۰۲۲ و ایجاد زیستگاههای جدید برای گونههای گیاهی و جانوری اشاره کرد. سیاست چمنزنی پایدار با کاهش دفعات کوتاهسازی چمنها، به گیاهان اجازه میدهد تا بهصورت طبیعی رشد کنند و به زیستگاههایی برای حشرات گردهافشان و پرندگان تبدیل شوند. این رویکرد به حفظ رطوبت خاک، کاهش فرسایش خاک، ذخیره آب باران، کاهش مصرف آب کمک میکند و موجب افزایش تنوع زیستی و بهبود کیفیت اکوسیستمهای شهری میشود.
همانطور که گسترش بامهای سبز به بهبود کیفیت هوا و کاهش اثرات جزیره گرمایی کمک میکند، نقش مهمی نیز در ارتقای سلامت روانی، تعامل اجتماعی و رفاه عمومی شهروندان ایفا کرده است. این فضاها با فراهم آوردن محیطی آرام، چشماندازهای طبیعی و امکان گردهماییهای کوچک، حس تعلق به مکان را تقویت و به کاهش اضطراب و افزایش نشاط روزمره کمک میکنند.
ویلنیوس در کنار گسترش فضای سبز شهری، توجه ویژهای به حفاظت از زیستگاههای طبیعی و گونههای در معرض خطر داشته است. در همین راستا، تعداد مناطق تحت حفاظت این شهر در قالب شبکه « Natura ۲۰۰۰» اتحادیه اروپا، طی یک دهه از ۹ منطقه به ۱۸ منطقه افزایش پیدا کرده است. این شبکه، یکی از مهمترین ابزارهای حفاظتی اتحادیه اروپا برای حفظ تنوع زیستی و اکوسیستمهای آسیبپذیر است.
ویلنیوس در حوزه حملونقل، با اجرای «برنامه حملونقل پایدار شهری ۲۰۳۰» بیش از ۱۰۰ کیلومتر مسیر دوچرخهسواری احداث کرده که با اتصال به مسیرهای موجود، شبکهای پیوسته و قابل استفاده برای شهروندان فراهم آورده است. این مسیرها نهتنها برای رفتوآمد روزمره طراحی شدهاند، بلکه با عبور از مناطق طبیعی و پارکها، تجربهای تلفیقی از حملونقل و طبیعتگردی را ارائه میدهند. ایستگاههای دوچرخه اشتراکی در نقاط کلیدی شهر توسعه پیدا کردهاند تا دسترسی عمومی به دوچرخهسواری تسهیل شود.
دبی، سرسبزتر از همیشه با کاشت روزانه ۶۰۰ درخت
تلاشهای جنگلکاری و محوطهسازی فضای سبز در سال گذشته، زمینهای سرسبز امارات متحده عربی را ۳.۹ میلیون متر مربع افزایش داد که نشاندهنده رشد ۵۷ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ است. در این میان شهرداری دبی اعلام کرد که در سال ۲۰۲۴ در مجموع ۲۱۶ هزار و ۵۰۰ درخت جدید کاشته که نسبت به سال قبل افزایشی ۱۷ درصدی را نشان میدهد. این دستاورد به معنای کاشت روزانه ۶۰۰ درخت است.
فضاهای سبز تحت نظارت شهرداری دبی از سال ۲۰۱۱ دو برابر شده و تا پایان سال ۲۰۲۴ به بیش از ۵۲ میلیون متر مربع رسیده است. تعداد درختان کاشتهشده در آن نیز از سالانه ۳۵ هزار و ۶۶۶ عدد در سال ۲۰۱۷ به ۲۱۶ هزار و ۵۰۰ عدد در سال ۲۰۲۴ افزایش داشته است. در سال ۲۰۲۴، نهالستان شهرداری دبی ۴۸.۱۳ میلیون نهال از جمله گلهای فصلی، درختان زینتی، گونههای بومی و سایر گیاهان را تولید کرد که نزدیک به ۹۸ درصد از این تولید به پروژههای سبز شهرداری اختصاص پیدا و از گسترش فضای سبز دبی حمایت کرد.
این شهرداری بهعنوان بخشی از طرحهای سبز گستردهتر خود، ۵.۳ میلیون نهال گل و گیاهان زینتی کاشت و ۴۵ میلیون گل فصلی را طی سه دوره در طول سال جایگزین کرد. در راستای تلاشهای سبزسازی نیز ۱۶۵ پروژه زیباسازی بهعنوان زیرمجموعه «پروژه سبز دبی» با هدف افزایش مناطق سبز کشتشده و افزایش دسترسی سرانه به فضاهای سبز در این شهر اجرا شد. این پروژهها مناطق مسکونی و شهری، جادههای اصلی و فرعی، تقاطع پلها، پارکهای عمومی، امکانات تفریحی و میادین خانوادگی را در بر گرفت. این ابتکار بر تعهد دبی به پایداری تاکید دارد، جذابیت شهر را افزایش میدهد و در عین حال ویژگیهای شهری متمایز آن را حفظ میکند.
دبی در تلاش است از طریق برنامهریزی شهری پایدار و نوآورانه، تعادلی بین شیوههای کشاورزی مدرن و ویژگیهای منحصربهفردی ایجاد کند که شاخصه امارت متحده عربی محسوب میشوند. این شهر چشمانداز خود را ارتقای کیفیت زندگی برای ساکنان و بازدیدکنندگان از طریق گسترش فضاهای سبز، بهبود کیفیت هوا و خاک، کاهش اثرات تغییرات آبوهوایی و حفظ تنوع زیستی قرار داده است.
پروژههای ۲۰۲۴ شهرداری دبی شامل محوطهسازی و سبز کردن تقاطعها و پلهای کلیدی و جادههای داخلی مناطق مسکونی بود. این شهرداری طیف متنوعی از درختان از جمله گونههای بومی قاف، سدر و سمر، همچنین درختان زینتی همچون چریش، زیتون، یاس هندی و انواع نخل را کاشته است. گونههای همیشه سبز ازجمله واشنگتنیا، بیسمارکیا، پوینسیانا، پونگامیا و آکاسیا فرانسیانا نیز برای تقویت تاج پوشش سبز امارت متحده عربی در این شهر کاشته شدند.
شهرداری دبی فناوریهای پیشرفته کشاورزی را برای توسعه یک سیستم آبیاری پایدار بهکار گرفته که بهطور کامل بر آب بازیافتی متکی است. این رویکرد نوآورانه ضمن حفظ منابع حیاتی زیستمحیطی، مصرف آب را به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد.
سنگاپور؛ سبزترین شهر آسیا
سنگاپور بهطور گستردهای بهعنوان سبزترین شهر آسیا شناخته میشود و تمرکز زیادی بر فضاهای سبز، حملونقل پایدار و بهرهوری انرژی دارد. این دولتشهر بهدلیل فضاهای سبز نوآورانه خود از جمله باغهای کنار آب و تعهدش به سیستمهای حملونقل پایدار شناخته میشود. شهرهای دیگری همچون توکیو، سئول و تایپه نیز در حال برداشتن گامهای مهمی در توسعه پایدار شهری هستند.
سنگاپور در رتبه چهارم جهان از نظر فضاهای سبز قرار دارد. توکیو پیشرو در بهرهوری انرژی و طراحی ساختمانهای سبز است که نشاندهنده تعهد قوی آن به توسعه پایدار شهری است. سئول با هدف کاهش ردپای کربن خود بر فضاهای سبز، حملونقل پایدار و ساختمانهای با بهرهوری انرژی تمرکز دارد و تایپه در کنار تلاشهای بهرهوری انرژی، حفظ فضای سبز و حملونقل پایدار را در اولویت قرار میدهد. چندین شهر دیگر در آسیا از جمله کوالالامپور، بانکوک، بمبئی و هنگکنگ نیز فعالانه در جهت پایداری تلاش میکنند.
سنگاپور شهرت خود را بهعنوان یکی از سبزترین شهرهای آسیا از طریق ترکیبی از برنامهریزی استراتژیک شهری، ابتکارات نوآورانه سبز و تعهد قوی به پایداری به دست آورده است که شامل ادغام فضای سبز در ساختمانها، توسعه شبکههای گسترده پارک و سرمایهگذاری در فناوریهای پایدار میشود. این دولتشهر با ادغام فضای سبز در طراحیهای شهری، توسعه طراحی بیوفیلیک، گسترش ساختمانهای سبز، توسعه پایدار شهری، بازیافت فاضلاب و مواردی از این قبیل به هدف خود دست پیدا کرده است.
این کشور همچنین با اتخاذ اصول طراحی بیوفیلیک، معماری را با طبیعت ترکیب کرد تا ارتباط بین مردم و محیط زیست را افزایش دهد، همچنین ساختمانسازی سبز را اجباری کرد و ویژگیهایی همچون باغهای عمودی، سقفهای سبز و داربستهای آسمانی را در ساختمانهای مسکونی و تجاری گنجاند. طرح علامت سبز که در سال ۲۰۰۵ راهاندازی شد نیز ساختمانها را بر اساس تأثیر زیستمحیطی آنها ارزیابی و شیوههای طراحی و ساختوساز پایدار را تشویق میکند.
طرح تشویقی فضای سبز اسکای رایز نیز توسعه باغهای پشتبامی و دیوارهای سبز را تشویق و به خنکتر شدن محیط شهری و بهبود کیفیت هوا کمک میکند. سنگاپور فضاهای سبز خود از جمله ذخایر طبیعی، پارکها و فضاهای سبز را بهطور قابلتوجهی گسترش و مناطق تفریحی بسیاری فراهم کرده و تنوع زیستی خود را ارتقا داده است. این دولتشهر یک سیستم جامع بازیافت فاضلاب را اجرا کرده که مدیریت کارآمد آب را تضمین میکند.
سنگاپور همچنین سرمایهگذاریهای گستردهای در منابع انرژی تجدیدپذیر و فناوریهای پیشرفته مدیریت پسماند داشته است تا ردپای زیستمحیطی خود را به حداقل برساند و بر گزینههای حملونقل پایدار از جمله حملونقل عمومی، دوچرخهسواری و زیرساختهای مناسب برای عابران پیاده تمرکز کرده است. طرح سبز سنگاپور ۲۰۳۰ نیز استراتژیهایی را برای تبدیل سنگاپور به کشوری در طبیعت با اهداف افزایش فضاهای سبز، احیای طبیعت در مناطق شهری و اتصال فضاهای سبز ترسیم کرده است.
این دولتشهر همچنین همکاری بین بخشهای دولتی و خصوصی را برای پیشبرد طرحهای توسعه پایدار تقویت و ساکنان را تشویق میکند تا سبک زندگی مسئولانهتری نسبت به محیط زیست اتخاذ و در طرحهای سبز شرکت کنند. با ترکیب این استراتژیها، سنگاپور با موفقیت به کشوری تبدیل شده است که بهدلیل سرسبزی، پایداری و کیفیت زندگیاش شناخته میشود.
