رویکرد جدید جهان برای ترویج حملونقل سبز
شهرها نقش مهمی در حل چالشهای زیستمحیطی حوزه حملونقل ایفا میکنند و در این راستا، راهکارهای نوآورانه فرصت طلایی را برای سبز کردن جابهجاییها فراهم میآورد.
Admin1
امروزه آلودگی هوا یکی از مشکلات اصلی شهرهای جهان است که منجر به مرگهای زودرس میشود. بخش حملونقل نقش عمدهای در این آلودگی ایفا میکند و به همین علت، رویکردهای سبز با استقبال ویژهای روبهرو شده است که در ادامه با آنها بیشتر آشنا میشویم.
توسعه حملونقل پاک در فلورانس با تراموای سبز
فلورانس ایتالیا تلاشهای بسیاری در راستای کاهش آلودگی هوا و توسعه حملونقل پایدار انجام داده است و با تمرکز بر ایجاد زیرساختهای سبز و تشویق استفاده از وسایل نقلیه پاک، تلاش میکند تا محیطی سالمتر و زیستپذیرتر برای شهروندان و گردشگران فراهم آورد. از جمله این اقدامات، میتوان به توسعه خطوط تراموا، گسترش مسیرهای دوچرخهسواری و پیادهروی و اجرای طرحهای حمایتی برای جایگزینی وسایل نقلیه بنزینی با برقی اشاره کرد.
این شهر با سرمایهگذاری در حملونقل عمومی پاک، دسترسی آسانتر و سریعتر به نقاط مختلف شهر را برای همه فراهم میسازد.
اپراتور تراموای گست بهرهبرداری از توسعه خط جدید تراموای فلورانس را آغاز کرده است که فرودگاه پرهتولا را به میدان سن مارکو در مرکز شهر متصل میکند. این خط که در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۵ میلیون مسافر را جابهجا کرد، اکنون شش ایستگاه جدید دارد و انتظار میرود با این توسعه، بیش از ۳.۴ میلیون مسافر اضافی را جذب کند.
ترامواهای برقی این اپراتور، سازگار با محیط زیست است و به این ترتیب نقش مهمی در کاهش تراکم و آلودگی ایفا میکند. این شرکت، یکی از همکاران اصلی سازمان اتوبوسرانی فلورانس است که کل ناوگان حملونقل عمومی منطقهای را اداره میکند و برای این فاز ۱۴ راننده جدید، سه کارگر تعمیر و نگهداری و دو کنترلر آموزش و استخدام کرده است.
بهرهبرداری از این تراموای دوستدار محیط زیست، گامی بزرگ در راستای توسعه حملونقل سبز در فلورانس است. شبکه تراموای این شهر در حال گسترش است و با افتتاح این خط جدید، افراد میتوانند در عرض ۳۵ دقیقه از فرودگاه به مرکز تاریخی شهر برسند. این تراموا ۸۰۰ سرویس در روز ارائه میدهد که نقش مهمی در تشویق شهروندان و گردشگران به استفاده از حملونقل عمومی به جای خودرو و کمک به کاهش ترافیک در فلورانس ایفا میکند.
فلورانس در بیستوپنجم ژانویه عملیات ساخت خط دیگر تراموا را آغاز کرد که به سمت جنوب شرقی شهر امتداد مییابد و انتظار میرود پس از بهرهبرداری، سالانه ۱۱ میلیون مسافر اضافی را جابهجا کند. این شهر در کنار توسعه خطوط جدید تراموا، برنامههایی برای ایجاد فضای سبز جدید، کاشت صدها درخت، ساخت مسیرهای دوچرخه سواری و پارکینگ دوچرخه دارد.
پنلهای خورشیدی روی ریل؛ گامی به سوی حملونقل سبز
یک استارتاپ سوئیسی با راهاندازی نخستین نیروگاه خورشیدی فتوولتائیک (PV) جهان بهطور مستقیم روی ریلهای فعال راهآهن، گامی انقلابی در ادغام انرژیهای تجدیدپذیر با زیرساختهای حملونقل برداشته است. این پروژه نوآورانه که با تأیید اداره فدرال حملونقل سوئیس در اکتبر ۲۰۲۴ به اجرا درآمد، شامل نصب ۴۸ پنل خورشیدی با توان هر یک ۳۸۵ وات است که در مجموع ۱۸ کیلووات ظرفیت تولید دارد و سالانه حدود ۱۶ مگاواتساعت برق تولید میکند.
این انرژی تولیدی به شبکه برق عمومی تزریق میشود که در فاصله حدود ۵۰۰ متر از محل نصب قرار دارد. از بیستوهشتم آوریل ۲۰۲۵ قطارهای مسافری روی این ریلهای مجهز به پنلهای خورشیدی حرکت خواهند کرد. پروژه در منطقه بوتس در کانتون نوشتل سوئیس واقع شده است و از فناوری ویژهای بهره میبرد که امکان نصب سریع و مکانیزه پنلها را فراهم میکند. این فناوری میتواند در عرض چند ساعت بیش از ۱۰۰۰ متر مربع پنل خورشیدی را روی ریلها نصب کند.
توسعهدهنده این ریل چشمانداز بزرگی برای این فناوری دارد و هدف آن گسترش این ریلها به شبکههای ریلی کشورهای دیگری همچون آلمان، اتریش، ایتالیا، آمریکا و آسیاست. داخل سوئیس با توجه به وجود بیش از ۳۱۰۰ مایل خطوط ریلی، امکان نصب حدود ۲.۵ میلیون پنل خورشیدی وجود دارد که میتواند سهم قابلتوجهی در تولید انرژی پاک و کاهش انتشار کربن داشته باشد.
انرژی تولیدشده از نظر کاربرد میتواند به سه شکل مورد استفاده قرار گیرد که شامل تغذیه شبکه برق زیرساختهای ریلی همچون سوییچها و ایستگاهها، تزریق به شبکه برق محلی یا بهطور ایدهآل، تزریق به شبکه جریان کشش است که انرژی حرکت قطارها را تأمین میکند. گزینه سوم بهدلیل حذف نیاز به مبدلهای زمینی و بازیابی جریان از طریق پستهای برق، بهترین حالت محسوب میشود.
با وجود این پیشرفتها چالشهایی از جمله آلودگی شدید پنلها و فشار مکانیکی ناشی از عبور قطارها وجود دارد که میتواند بر عملکرد و طول عمر این سیستم تأثیر بگذارد. برای مقابله با این مشکلات، سیستمهای پاکسازی خودکار با برسهای استوانهای تعبیه شده و آزمایشهای مداوم برای بهبود فناوری در حال انجام است.
پروژه حاضر نهتنها نمونهای موفق از ادغام انرژی خورشیدی در زیرساختهای حملونقل است، بلکه الگویی برای کشورهای دیگر جهت استفاده بهینه از فضاهای بلااستفاده و حرکت به سمت حملونقل پایدار و کاهش انتشار گازهای گلخانهای محسوب میشود. این ابتکار عمل چشماندازی را ترسیم میکند که در آن شبکههای ریلی نهتنها مسیرهای حملونقل، بلکه منابع تولید انرژی پاک نیز خواهند بود.
مراکش پیشرو در حملونقل سبز
مراکش بهعنوان یکی از کشورهای پیشرفته در زمینه استفاده از فناوریهای پاک در حملونقل، شاهد تحول بزرگ در سیستم ریلی خود است. دفتر ملی راهآهن مراکش (ONCF) در اوایل سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که ۹۰ درصد از قطارهای برقی این کشور بهطور کامل از انرژیهای پاک، بهویژه انرژی باد، استفاده میکنند؛ رقمی که بسیار فراتر از هدف اولیه ۲۵ درصدی این نهاد است. این اقدام بخشی از راهبرد وسیع دولت مراکش برای رسیدن به بیطرفی کربنی تا سال ۲۰۳۵ محسوب میشود که در آن علاوه بر کاهش آلودگی هوا، توسعه اقتصادی و اجتماعی نیز مدنظر است.
از جمله پروژههای شاخص این کشور، قطار سریعالسیر «البراق» است که در سال ۲۰۱۸ به بهرهبرداری رسید و اولین قطار پرسرعت در قاره آفریقا محسوب میشود. این خط ریلی بین دو مرکز اقتصادی مهم یعنی طنجه و کازابلانکا حرکت میکند و سفر را به شکل چشمگیری کوتاه کرده است. توسعه این خط پرسرعت به سمت مراکش و اَگادیر نیز در دستور کار قرار دارد که نقشی کلیدی در تقویت شبکه حملونقل و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی ایفا میکند.
برنامههای نوسازی گستردهای نیز با بودجه ۸.۷ میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۹ برای ارتقای بیش از ۳۸۴۸ کیلومتر خطوط ریلی معمولی و بیش از ۲۲۰۰ کیلومتر خطوط پرسرعت طراحی شده است. این برنامهها شامل افزایش ظرفیت خطوط، بهروزرسانی سامانههای سیگنالینگ، پایداری اقلیمی زیرساختها و احداث ایستگاههای چندوجهی میشوند که همه به منظور ایجاد شبکهای مدرن و پایدار با تمرکز بر استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر هستند.
پشتیبانی سازمانهای بینالمللی نیز بر رشد این حوزه تأثیرگذار بوده است؛ به طوری که بانک جهانی در سال ۲۰۲۵ با تصویب بودجه ۳۵۰ میلیون دلاری، پروژه تحول شبکه ریلی و لجستیک در منطقه کازابلانکا را تأمین مالی کرده است. این پروژه شامل توسعه حملونقل مسافری الکتریکی، ارتقای زیرساختهای حملونقل عمومی و افزایش قابلیتهای لجستیکی محور ریلی میشود تا هم تراکم ترافیک کاهش یابد و هم خدمات بهینهتر به مسافران ارائه شود.
از دیدگاه سیاستگذاران ملی، این حرکت در راستای استراتژیهای کلان توسعه پایدار قرار دارد. نرخ انتشار دیاکسید کربن در بخش حملونقل به حدود ۳۱ درصد میرسد و مصرف انرژی نهایی در حملونقل نیز معادل ۳۸ درصد است؛ بنابراین ایجاد یک سیستم حملونقل کمکربن، اولویتی جدی به شمار میرود. برنامههایی همچون استراتژی توسعه پایدار ملی ۲۰۳۰ و برنامه ملی تغییرات اقلیمی، پیوند مستحکمی میان تولید انرژی پاک و توسعه حملونقل هوشمند برقرار کردهاند.
علاوه بر این، مراکش میزبان پروژههای خورشیدی عظیمی مانند مجتمع خورشیدی موسوم به نور ورززات است که بهعنوان منبع مهم انرژی تجدیدپذیر، امکان تأمین انرژی پایدار برای حملونقل و سایر بخشها را فراهم میآورد. مراکش با ترکیب زیرساختهای پیشرفته ریلی و هدفگذاری قوی در بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، الگویی موفق برای کشورهای آفریقایی و حتی فراتر از آن در زمینه حملونقل سبز و توسعه اقتصادی پایدار ارائه کرده است. این کشور گامهای مؤثری برداشته تا ضمن کاهش انتشار گازهای گلخانهای، کیفیت زندگی شهروندان و کارایی شبکه حملونقل خود را بهبود ببخشد.
قطار هیدروژنی کالیفرنیا و آینده حملونقل سبز
کالیفرنیا با راهاندازی نسل جدیدی از حملونقل ریلی مسافربری، به سمت آیندهای با کربن کمتر گام برداشته است. این ایالت قطار هیدروژنی زمو (ZEMU) را به مرحله آزمایشی رسانده است که سوخت آن هیدروژن است و در صورت موفقیت میتواند حملونقل بدون انتشار را در راستای مقابله با تغییرات اقلیمی متحول سازد.
قطار مسافری بدون آلودگی زمو با سه واگن مسافربری، پنجرههای بلوکی، نمای بیرونی آبی رنگارنگ و ترکیبی از هیدروژن و سیستمهای باتریدار یکی از سبزترین روشهای حملونقل کنونی کالیفرنیا است که تنها انتشار جانبی آن بخار آب است و هیچ دیاکسیدکربن یا آلاینده دیگری تولید نمیکند.
زمو از هیدروژن برای تأمین نیروی موتورها و همچنین سیستمهای باتری استفاده میکند. اگرچه هیدروژن راهکار جدیدی در صنعت حملونقل نیست، اما نحوه استفاده زمو از آن در مقیاس وسیع میتواند به استاندارد جدیدی در این صنعت تبدیل شود. در حال حاضر، قطارهای هیدروژنی در کشورهایی همچون آلمان و بریتانیا در حال استفاده هستند، اما ایالات متحده در مرحله آزمایشی قرار دارد.
چشمانداز کالیفرنیا برای سیستم حملونقل عمومی مبتنیبر هیدروژن تا سال ۲۰۲۵ نشاندهنده تمایل و تعهد این ایالت در دستیابی به آیندهای سبز است. تلاشهای جاری برای آیندهای بدون کربن به قطارهای هیدروژنی کمک خواهد کرد تا حملونقل مؤثر و مقرونبهصرفهای را برای میلیونها مسافر در سراسر جهان فراهم کنند.
مقایسه قطارهای هیدروژنی و الکتریکی
قطارهای هیدروژنی همچون زمو در مقایسه با قطارهای الکتریکی که باید به سیستمهای تأمین برق همچون سیمهای هوایی متکی باشند، از لحاظ هزینه و زیرساخت از انعطافپذیری بیشتری برخوردار هستند و همین امر آنها را به انتخابی اقتصادیتر و عملیتر در بسیاری از نقاط جهان تبدیل میکند. هرچند قطارهای الکتریکی بهطور نسبی بدون آلودگی هستند، اما به برق تولیدشده از منابع دیگر متکی هستند و اگر شبکه تغذیهکننده آنها تجدیدپذیر نباشد، مزایای زیستمحیطی آنها از بین میرود، از سوی دیگر، هیدروژن میتواند از مجموعهای گسترده از منابع تجدیدپذیر تولید شود و برای سفرهای طولانیتر مناسبتر است.
هرچند استفاده از هیدروژن بهعنوان سوخت مزایای بسیاری دارد، اما با چالشهایی نیز روبهرو است که مهمترین آنها مسئله ایمنی است؛ زیرا هیدروژن مادهای قابل احتراق است و به الزامات ذخیرهسازی و استفاده پیچیدهای نیاز دارد. با توجه به مزایا و معایب هر دو نوع قطار، انتخاب هرکدام به پتانسیل تولید محلی، زیرساخت و نیازهای مسیر وابسته است و در بسیاری از موارد، یک راهحل ترکیبی ممکن است بهترین گزینه برای کربنزدایی شبکههای ریلی باشد.
