جنون اجاره!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ این روزها داشتن یک سرپناه در کلانشهری همچون شیراز، رویایی است که اگر تعبیر شود بسیاری از مشکلات مردم حل می شود. خیلی ها برای پرداخت اجاره بها به بن بست رسیده اند و تمدید قرارداد و پیدا کردن خانه‌ای متناسب با درآمد، کاری است کارستان.

ماجرا از جایی تلخ‌تر می‌شود که حقوق ماهانه یک کارگر را کنار قیمت‌های بازار اجاره بگذاریم. کارگری با درآمد ۲۰ میلیون تومان چگونه باید خانه‌ای اجاره کند که اجاره ماهانه آن به ۲۰ تا ۳۵ میلیون تومان می‌رسد؟

در برخی فایل‌ها، این رقم حتی ۴۰ میلیون تومان و بیشتر است و گاهی اجاره ماهانه به ۷۰ تا ۸۰ میلیون تومان هم می‌رسد. قصه پرغصه اینجاست که مستأجر پیش از آنکه به فکر نان، درمان و هزینه‌های روزمره خانواده‌اش باشد، باید درآمدی چند برابر حقوق خود داشته باشد تا فقط بتواند سقفی بالای سرش نگه دارد.

البته تراژدی بازار اجاره شیراز فقط به اجاره‌های ماهانه ختم نمی‌شود. مبلغ ودیعه هم در بسیاری از فایل‌ها به ارقامی چند میلیاردی رسیده که برای بخش بزرگی از خانوارهای حقوق‌بگیر، فراهم کردنش به‌ سادگی امکان‌پذیر نیست.

نگاهی به فایل‌های اجاره در مناطق مختلف شیراز، تصویری روشن از این وضعیت به دست می‌دهد. برای یک آپارتمان سه‌خوابه در خیابان وکلا، ۲ میلیارد تومان ودیعه و ۸۰ میلیون تومان اجاره ماهانه درخواست شده است. در بلوار مدرس، یک آپارتمان سه‌خوابه با ۹۰۰ میلیون تومان ودیعه و ماهانه ۲ میلیون تومان اجاره عرضه می‌شود. در زرهی نیز برای یک واحد سه‌خوابه، ۲ میلیارد تومان ودیعه و ۴۰ میلیون تومان اجاره ماهانه در نظر گرفته شده است.

در محدوده بلوار بهشت، ودیعه یک آپارتمان سه‌خوابه به ۳ میلیارد تومان می‌رسد و اجاره ماهانه آن یک میلیون تومان اعلام شده است. در بلوار سرداران، رهن کامل یک واحد یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان است و در قصرالدشت برای رهن کامل یک آپارتمان سه‌خوابه، ۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان درخواست شده است. حتی خانه‌های کوچک‌تر هم از این وضعیت دور نمانده‌اند. یک آپارتمان دوخوابه در شهرک گلستان با ۴۰۰ میلیون تومان ودیعه و ماهانه ۲۸ میلیون تومان اجاره عرضه شده است.

اینها میانگین قیمت کل بازار نیستند و تنها نمونه‌هایی از فایل‌های اعلام‌ شده در مناطق مختلف شیراز هستند. با این‌حال، همین ارقام نشان می‌دهند که مستأجر برای پیدا کردن خانه، پیش از هر چیز باید از توان مالی قابل‌توجهی برخوردار باشد که برای بسیاری از خانواده‌ها وجود ندارد.

پرسش مهمی که ذهن مستأجران را به خود مشغول کرده این است که مبنای تعیین این قیمت‌ها چیست و چرا در بسیاری از موارد، قیمت پیشنهادی بیشتر از آنکه بر معیارهای روشن و قابل ارزیابی تکیه داشته باشد، تابع تصمیم شخصی مالک است!

هر چند موقعیت ملک، متراژ، سن بنا و امکانات آن در تعیین قیمت موثر هستند اما مستأجر حق دارد بداند مبلغی که برای اجاره یک خانه مطالبه می‌شود تا چه اندازه با ارزش واقعی آن تناسب دارد. در بازاری که نظارت مؤثر و شفافیت کافی احساس نمی‌شود، تشخیص قیمت منصفانه نیز برای شهروندان دشوارتر خواهد شد.

در این میان، برخی مستأجران از عملکرد بنگاه‌های املاک هم گلایه دارند و معتقد هستند در جریان مذاکره، معمولاً خواسته‌های مالک بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد. اگرچه نمی‌توان عملکرد همه مشاوران املاک را یکسان دانست اما انتظار می‌رود این بنگاه‌ها به‌جای آنکه صرفا به نهایی شدن معامله فکر کنند، در ایجاد توافقی منصفانه نیز نقش داشته باشند. واقعیت این است که مستأجر همیشه امکان مخالفت ندارد. وقتی موعد تخلیه نزدیک است و پیدا کردن خانه‌ای دیگر به همان اندازه هزینه‌بر تمام می‌شود، گاهی چاره‌ای جز پذیرفتن شرایط جدید باقی نمی‌ماند.

مسئله این است که بازار اجاره شیراز به شفافیت در قیمت‌گذاری، نظارت مؤثر بر تخلفات احتمالی و سیاست‌های حمایتی کارآمد نیاز دارد، چرا که سرپناه، کالایی تجملی نیست که تنها در دسترس برخورداران باشد. خانه، نیاز اولیه زندگی است و هیچ خانواده‌ای نباید برای حفظ سقف بالای سرش از تأمین دیگر نیازهای ضروری خود بازبماند.