چاله های اقتصادی در مسیر فرزندآوری

فاطمه ایزدی/ ما تنها خواهیم شد؛ آنقدر تنها که نه عصای دست خواهیم داشت و نه پیریِ ما به سالمندان این روزها شبیه خواهد بود. ما تا سه دهه دیگر یک جمعیت سالخورده خواهیم داشت که کشورهایی همچون آلمان و فرانسه طی 7 تا 9 دهه به آن رسیده اند؛ جمعیتی پیر و فرتوت که نه نیروی کار دارد و نه جمعیتی که حافظ و مراقب سالمندانش باشد. این تصویرها دور از ذهن نیست اگر نسخه ای شفابخش برای حوزه جمعیت پیچیده نشود. روند رشد جمعیت در کشور و به تبع آن در استانی همچون فارس نشان می دهد که ما با یک بحران مواجه هستیم و در سالهایی نه چندان دور، خانه و کاشانه ایرانی ها سوت و کور است.

کارشناسان، کاهش نرخ جمعیت را در عواملی همچون موانع ازدواج، ضعف اقتصاد، گره های ذهنی افراد و عدم درمان ناباروری جستجو می کنند و معتقد هستند تا زمانی که این مسائل حل نشود، ترمز رشد جمعیت بیش از گذشته کشیده خواهد شد. با این حال اما در سیاست های کلی جمعیت باید به فاکتورهایی همچون رفع موانع ازدواج، تسهیل و ترویج تشکیل خانواده، کاهش سن ازدواج و اختصاص تسهیلات مناسب برای مادران به ویژه در دوران بارداری نیز توجه کرد. البته شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» که حاصل سیاست های نادرست در گذشته بوده است نیز در حوزه فرزندآوری و کاهش نرخ جمعیت بسیار اثرگذار بوده و کمتر نسخه ای بر زخم این فرهنگ سازی غلط، مرهم خواهد بود.

هر چند دولت پس از سالها به این فکر افتاده که با اجرای برخی تصمیمات، گرهی از مشکل جمعیت و فرزندآوری باز کند اما این سیاست ها همچنان نتیجه بخش نبوده است. کارشناسان و حتی مردم بر این باور هستند که به طرح های دولت در حوزه فرزندآوری نیز نمی توان امیدوار بود و نمی شود به عنوان مشوق به آن نگاه کرد. در واقع انواع وام ها، فروش خودرو به قیمت کارخانه و مشوق های این چنینی، انگیزه ای برای فرزندآوری ایجاد نخواهد کرد و اینها ابزارهای کمکی هستند که تنها درصد اندکی از افراد را برای زاد و ولد تشویق می کند.

با این حال یکی از مشکلاتی که به گفته مردم، پای عده ای را در فرزندآوری سست کرده است هزینه های سرسام آور زایمان است. پیش از تولد فرزند نیز هزینه های درمانی همچون سونوگرافی های متعدد، رادیولوژی و آزمایش های مختلف، دامن والدین را می گیرد به طوری که به گفته زهرا دباغ منش، یکی از همشهریان شیرازی، در طول دوران بارداری حداقل باید حدود 8 میلیون تومان برای انجام  سونوهای مختلف هزینه کرد. آن طور که دباغ منش می گوید هزینه های زایمان نیز بسیار سرسام آور است و اگر بانوی بارداری بخواهد در یک بیمارستان نسبتا خوب، فرزند خود را به دنیا آورد باید حداقل به اندازه 10 میلیون تومان، دست به جیب شود. او به این نکته نیز اشاره می کند که برخی بانوان نیز به دلایلی به بیمارستان های دولتی مراجعه نمی کنند و به علت شرایط ویژه ای که دارند به مراکز خصوصی می روند و مجبور به پرداخت هزینه های سنگین هستند. به قول دباغ منش، همین مسئله خانواده ها را برای بچه دار شدن یا نشدن، سر دوراهی قرار می دهد چرا که یک زایمان در بهترین حالت، بیش از 7 میلیون تومان پای خانواده آب می خورد. او معتقد است همزمان با تولد فرزند، هزینه های ریز و درشت دیگری به والدین تحمیل می شود و زوج های جوانی که به تازگی، زندگی خود را آغاز کرده اند نیز از نظر مادی، شرایط سختی تجربه خواهند کرد. در هر حال از دیدگاه این بانوی جوان، هزینه های سرسام آور زایمان در امر فرزندآوری اثرات منفی دارد و تا وقتی که این نرخ های نجومی بر گرده مردم، سنگینی کند و دولت نیز در این بخش، تسهیلات و مشوق هایی قائل نگردد نمی توان توقع داشت که جریان مثبتی در سیستم آماری حوزه افزایش موالید رخ دهد. 

هزینه زایمان در بیمارستان های دولتی و دانشگاهی، رایگان است

البته رئیس اداره هماهنگی امور بیمه، تعرفه و استاندارد معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی شیراز در همین رابطه توضیح می دهد که هزینه زایمان در بیمارستان های دولتی و دانشگاهی شیراز و شهرستان های فارس رایگان است. به گفته دکتر مریم سلطانی، تعرفه اتاق دو تخته بیمارستان های درجه یک دولتی با بیمارستان های خصوصی تفاوت چشمگیری دارد. در واقع هزینه یک شب بستری در اتاق دو تخته بیمارستان دولتی برای زایمان طبیعی حدود 340 هزار تومان است، حال آنکه تعرفه همین اتاق در یک بیمارستان خصوصی حدود 3 میلیون و 100 هزار تومان می باشد. سلطانی به این نکته نیز اشاره می کند که اگر به هر دلیلی، مدت زمان بستری به دو یا چند شب افزایش یابد همین مبلغ به تعرفه اصلی اضافه می گردد، این در صورتی است که در بیمارستان های دولتی مدت زمان بستری، تاثیری در تعرفه ندارد. به گفته این مسئول، هزینه ها به ازای دفعات خدماتی که در بیمارستان های خصوصی به بیمار ارائه می شود متفاوت است. سلطانی به این نکته نیز گریز می زند که پرداخت هزینه ها در بیمارستان های خصوصی، بستگی به مدت زمان بستری، شرایط بیمار و روش های متفاوت زایمان دارد.

هزینه های زایمان در برخی بیمارستان ها نجومی است

با این حال، مردم معتقد هستند هزینه های زایمان در بیمارستان های خصوصی به اندازه ای بالاست که همین مسئله به یکی از موانع فرزندآوری تبدیل شده است. برخی مادران به دلیل شرایط خاصی که دارند باید عمل سزارین انجام دهند و همین مسئله هزینه های گزاف به خانواده ها تحمیل می کند. در واقع حوزه درمان، جایی در طرح های تشویقی دولت در بخش فرزندآوری ندارد و جای حمایت از درمان ناباروری و خدمات مربوط به زایمان در این سیاست ها خالیست. با این حساب، قابل توجیه است که چرا برخی خانواده ها، برنامه ها و سیاست های دولت را در حوزه فرزندآوری و افزایش نرخ جمعیت، اثرگذار نمی دانند و معتقد هستند چنین سیاست هایی تضمین کننده آینده کودکان نیست. به گواه کارشناسان، هزینه های سرسام آور زایمان، درمان ناباروری و خرج و مخارج نگهداری از فرزندان در طرح های تشویقی، تعریف نشده و مادران نیز در این بسته ها فراموش شده اند. با این تفاسیر اگر نسخه های درست و درمانی در این حوزه پیچیده نشود، نمی توان امید داشت که نرخ رشد جمعیت در استانی همچون فارس تکان بخورد و آن طور که مدیر کل ثبت احوال فارس توضیح می دهد تا ۳۰ سال آینده، جمعیت استان پیر خواهد شد.

به گفته علیرضا انصاری، بر اساس آخرین سرشماری، نرخ رشد جمعیت در فارس شش دهم درصد بوده و میزان ولادت های سال گذشته نیز در مقایسه با یک سال قبل تر، روند کاهشی را تجربه کرده است.

این مسئول با اشاره به اینکه میزان ولادت های فارس در سال 1400، 58 هزار و 919 نفر بوده است به تعداد فوتی های همان سال گریز می زند و یادآور می شود که 31 هزار و 44 نفر در سال گذشته فوت کرده اند. به گفته مدیر کل ثبت احوال فارس، نسبت ولادت های سال 1400 نسبت به ولادت های سال 99، 6/1 درصد کاهش داشته و بر همین اصل برای برون رفت از بحران کاهش نرخ جمعیت باید تدابیر ویژه ای لحاظ گردد. انصاری هر چند معتقد است در حال حاضر فارس، بیشترین نرم جمعیتی را دارد و پنجره جمعیتی آن بین ۱۵ تا ۳۵ سال است اما با توجه به وضعیت موجود، جمعیت استان به شدت به سمت پیری پیش می‌رود.

در هر حال با نگاهی دقیق می توان فهمید که مشکلات اقتصادی از یک سو و مسائل فرهنگی از سوی دیگر موجب شده خانواده‌ها میلی به فرزندآوری نداشته باشند، این در حالیست که به ازای هر زن و مرد باید ۲.۱ فرزند، زاده شود تا به سطح جانشینی برسند. پیری، آخر و عاقبت ندارد و در صورتی که این وضعیت ادامه یابد کسی نیست از سالمندان و نیروهای کار افتاده، حفاظت و مراقبت کند. اگر می خواهیم بحران کاهش نرخ جمعیت به طور اساسی حل شود دولت چاره ای ندارد جز آنکه با اعمال سیاست های تشویقی در حوزه های اقتصاد، درمان و فرهنگی، آب بر آتش پیری جمعیت بریزد و با تدوین برنامه های جامع و اصولی، تمام قد از مقوله جمعیت و فرزندآوری دفاع کند.