بیابان؛ از تهدید تا فرصت

مرجان دهقانی-«خبرجنوب»/ ۲۷ خردادماه، روز جهانی بیابان‌زدایی، فرصتی برای بازخوانی ظرفیت‌ها و تهدیدهای سرزمین‌های خشک و بیابانی است؛ پهنه‌هایی که اگرچه در نگاه نخست با خشکی، فرسایش و محدودیت شناخته می‌شوند، اما به گفته مسئولان منابع طبیعی، در دل خود فرصت‌های ارزشمندی برای توسعه پایدار، انرژی‌های پاک، گردشگری و تولیدات نوین نهفته دارند.
اسحاق امیدوار، معاون منابع طبیعی استان فارس، با اشاره به اینکه بیابان‌ها برخلاف تصور عمومی تنها عرصه‌ای کم‌بازده و خشن نیستند، گفت: بیابان‌ها با وجود تولیدات گیاهی اندک، پتانسیل‌های تولیدی دیگری را در خود نهفته دارند که اگر به‌درستی شناخته و بهره‌برداری شوند، می‌توانند در مهار بیابان‌زایی نیز نقش مهمی ایفا کنند.
وی با بیان اینکه شرایط اقلیمی بسیاری از مناطق بیابانی ایران برای بهره‌گیری از انرژی‌های نو مناسب است، افزود: تابش فراوان آفتاب، وزش باد، وجود رطوبت در برخی پهنه‌های کویری و همچنین قابلیت‌های زمین‌گرمایی، زمینه مناسبی برای گسترش انرژی‌های پاک در مناطق بیابانی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که هم در تأمین انرژی و هم در توسعه زندگی مردم و کنترل بیابان‌زایی مؤثر خواهد بود.
امیدوار همچنین به امکان استفاده از بیابان‌ها در کشاورزی مدرن اشاره کرد و گفت: نور فراوان خورشید، شرایط مناسبی برای کشاورزی نوین در بیابان فراهم می‌کند و حتی دمای بالای ماسه‌زارها، امکان کشت برخی گیاهان سریع‌ رشد و کندرشد را در زمان‌های متفاوت سال فراهم ساخته است.
معاون منابع طبیعی استان فارس در ادامه با تشریح مزایای مناطق بیابانی، مطالعات نجومی، وجود منابع معدنی همچون مس، آهن، نمک، گوگرد و کلروپتاسیم، ظرفیت تولید انرژی خورشیدی، بادی و زمین‌گرمایی، همچنین امکان توسعه صحراگردی و اکوتوریسم را از جمله مهم‌ترین مزایای این پهنه‌ها برشمرد.
وی گفت: بیابان‌ها به دلیل آسمان صاف و کم‌بودن آلودگی و رطوبت، از بهترین نقاط برای مطالعات نجومی و گردشگری ستاره‌شناسی هستند. علاوه بر این، آرامش، سکوت و زیبایی‌های خاص بیابان، زمینه‌ای مناسب برای توسعه گردشگری طبیعت و حتی بهره‌مندی از خواص درمانی شن‌های گرم و نور خورشید فراهم می‌کند.
امیدوار همچنین پرورش شتر و شترمرغ، وجود زیستگاه‌های خاص جانوری، و ظرفیت اجرای مسابقات ورزشی و سافاری را از دیگر قابلیت‌های مناطق بیابانی عنوان کرد و افزود: «مناطق بیابانی حتی از منظر نظامی نیز به دلیل دوری از مراکز جمعیتی، دارای اهمیت ویژه‌اند.

به گفته وی، استان فارس بر اساس مطالعات انجام‌شده، حدود ۹۴۴ هزار هکتار منطقه تحت تأثیر فرسایش بادی در ۳۵ منطقه و **۳۷۸ هزار هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در ۲۲ منطقه دارد. همچنین مطالعات بیابان‌زدایی در سطحی حدود ۸۵۰ هزار هکتاردر ۱۹ منطقه و در ۱۰ شهرستان بیابانی شامل لارستان، لامرد، خنج، مهر، نی‌ریز، بختگان، زرین‌دشت، فراشبند، آباده و گراش انجام شده است.
وی ادامه داد: در سال‌های گذشته، فعالیت‌های مقابله با بیابان‌زایی و کنترل گرد و غبار در این مناطق اجرا شده و همچنان ادامه دارد. این اقدامات در سطحی حدود ۸۵۰ هکتار شامل نهال‌کاری با گونه‌هایی مانند کنار، آکاسیا سالیسینا، آکاسیا ویکتوریا، تاغ، گز، استبرق، کهور پاکستانی، مدیریت رواناب‌های سطحی همراه با بذرکاری گونه‌های بومی، احداث بادشکن زنده در اطراف مزارع و باغات، حفاظت و قرق عرصه‌ها و آبیاری و مراقبت از نهال‌کاری‌ها بوده است.
امیدوار همچنین از واگذاری بخشی از اراضی برای اجرای طرح‌های ماده ۳ خبر داد و گفت: «علاوه بر اقدامات دولتی، سطحی حدود ۵۰۰ هکتار برای اجرای طرح‌های اقتصادی در قالب کشت گونه‌هایی مانند گز، اکالیپتوس، آلوئه‌ورا و کنار هندی به ذینفعان محلی و بهره‌برداران بومی واگذار شده است.
به گفته کارشناسان، تجربه فارس نشان می‌دهد که بیابان، اگر با نگاه علمی و برنامه‌ریزی دقیق مدیریت شود، می‌تواند از تهدیدی برای محیط‌زیست و معیشت مردم به فرصتی برای توسعه، اشتغال و استفاده از انرژی‌های پاک تبدیل شود.