پاک فطرت: فوتبال ایران باید به تفکر نو میدان بدهد

امین عطایی- "خبر جنوب"/ مهندس کمال پاک فطرت رئیس پیشین اداره ورزش و جوانان شیراز برای ما روزنامه نگاران بدون برو و برگرد، یک ورزشی نویس و پیشکسوت حوزه ورزش و رسانه است.

حالا اگر چرخ و فلک والبته تحصیلات عالیه اورا به ساختمان سنگ سفید فلکه ستاد کشاند تا روستاها را بچرخد و مدتی نمایندگی مردم شهر را به گردن گرفت و چندی کارگشای بلدیه چی ها هم شد، بماند.

 سید کمال حالا روزها در ایام محرم، لیوان شربت دست عزاداران می دهد و سیاهپوش به سینه می کوبد، ونیم شب ها چشم به جعبه جادوئی دارد تا عشقش را درسبزمیدان های ینگه دنیا دنبال کند و ما این روی سکه اش را امروزانتخاب کرده ایم و اورا سئوال پیچ!

دلایل ناآمادگی تیم ملی،نقش چالش های قبل از جام در عملکرد فنی،دستاورد این تیم از جام جهانی و آری یا نه آقای کمال پاک فطرت در زیر و رو شدن تیم ملی، بخشی از سئوالات مطرح شده " خبر جنوب" با ایشان است... نظرات وی پیش روی شماست.   

پاک فطرت اعتقاد دارد:ناکامی و عدم موفقیت تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ را نمی‌توان تنها به نتایج چند مسابقه یا اشتباهات فردی بازیکنان نسبت داد. این نتیجه، حاصل مجموعه‌ای از عوامل فنی، مدیریتی و ساختاری بود که از سال‌ها قبل شکل گرفته و در بزرگ‌ترین آوردگاه فوتبال جهان خود را نشان داد.

از نظر فنی، تیم ملی در خلق موقعیت‌های گل، حفظ مالکیت توپ و تغییر تاکتیک در جریان مسابقه با مشکلاتی روبه‌رو بود. در برابر تیم‌های قدرتمند، ایران بیشتر به بازی دفاعی و ضدحمله متکی بود و زمانی که نیاز به بازی تهاجمی احساس می‌شد، برنامه جایگزین مؤثری در اختیار نداشت. همچنین وابستگی به چند بازیکن کلیدی باعث شد که با افت یا مهار آنها، کیفیت فنی تیم نیز کاهش یابد.

او می افزاید:در بخش آماده‌سازی، کمبود دیدارهای تدارکاتی با تیم‌های سطح اول جهان، فرصت محک خوردن و رفع نقاط ضعف را از کادر فنی گرفت. بسیاری از رقبای ایران پیش از جام جهانی با تیم‌های بزرگ بازی کردند، اما تیم ملی ایران از چنین برنامه‌ای کمتر بهره‌مند شد.

از منظر مدیریتی نیز، نبود برنامه‌ریزی بلندمدت، تغییرات مکرر در تصمیم‌گیری‌ها و برخی ناهماهنگی‌ها در روند آماده‌سازی، شرایط ایده‌آلی برای حضور در جام جهانی فراهم نکرد. در فوتبال حرفه‌ای امروز، موفقیت تنها به توانایی بازیکنان وابسته نیست، بلکه مدیریت، امکانات و برنامه‌ریزی نیز نقش تعیین‌کننده دارند.

پاک فطرت فوتبال داخلی خودمان را نیز یک دلیل افت می داند و می گوید: عامل دیگر، فاصله کیفیت لیگ برتر ایران با لیگ‌های معتبر جهان است. بسیاری از بازیکنان داخلی در طول فصل با سرعت و فشار مسابقاتی در حد جام جهانی روبه‌رو نمی‌شوند و این اختلاف سطح در مسابقات بزرگ نمایان می‌شود.

به نظر وی این حذف دلایل دیگری را در کنار دارد . پاک فطرت می گوید: در نهایت، فشار روانی و حساسیت بالای مسابقات نیز بر عملکرد تیم تأثیر گذاشت. در دیدارهای سرنوشت‌ساز، اشتباهات فردی و از دست رفتن فرصت‌های گل، امتیازات ارزشمندی را از ایران گرفت و شانس صعود را از بین برد.

در مجموع ناکامی تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ نتیجه یک عامل واحد نبود، بلکه حاصل ضعف در برنامه‌ریزی، آماده‌سازی، تنوع تاکتیکی، کیفیت لیگ داخلی و مدیریت مسابقات حساس بود. اگر فوتبال ایران به دنبال موفقیت در جام‌های جهانی آینده است، باید با نگاهی بلندمدت به توسعه زیرساخت‌ها، جوان‌گرایی، ارتقای لیگ و افزایش کیفیت بازی‌های تدارکاتی، مسیر پیشرفت را دنبال کند.

به گفته پاک فطرت، دستاورد تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ را می‌توان بیشتر «تجربه» دانست تا «موفقیت». ایران اگرچه با عملکردی قابل قبول و بدون شکست از مرحله گروهی خارج شد، اما در تحقق هدف اصلی یعنی صعود به مرحله حذفی ناکام ماند. این نشان داد که تیم از نظر انسجام دفاعی پیشرفت‌هایی داشته، اما همچنان در خلق موقعیت، گلزنی و مدیریت لحظات سرنوشت‌ساز با تیم‌های سطح اول فاصله دارد. بنابراین، اگر این تجربه به اصلاحات فنی و برنامه‌ریزی بلندمدت منجر شود، می‌تواند سرمایه‌ای برای آینده باشد؛ در غیر این صورت، تنها یک حضور دیگر در جام جهانی خواهد بود.

جام جهانی اخیر که به میزبانی آمریکا، مکزیک و کانادا برگزار شد، بار دیگر نشان داد که فوتبال دنیا با سرعت زیادی در حال پیشرفت است. تیم‌های موفق، حاصل برنامه‌ریزی، استفاده از دانش روز و اعتماد به مربیان و نیروهای جوان و متخصص هستند. اگر ما هم می‌خواهیم در این سطح رقابت کنیم، باید به تفکر فنی نو، مدیریت حرفه‌ای و خون تازه در فوتبال کشور میدان بدهیم.

وی برتاثیر فشارها و مسایل قبل از جام برتیم نیز اعتقاد دارد و می گوید: چالش‌های پیش از حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ تا حدی بر عملکرد فنی تیم ملی تأثیر گذاشت، اما عامل تعیین‌کننده و یگانه نبود. مشکلاتی مانند محدودیت‌های سفر و ویزا، جابه‌جایی‌های مکرر بین آمریکا و مکزیک، و فشارهای روانی و سیاسی، بخشی از تمرکز، آمادگی جسمانی و فرصت اجرای کامل برنامه‌های تاکتیکی را کاهش داد. این شرایط می‌توانست بر هماهنگی تیم، کیفیت ریکاوری و تصمیم‌گیری بازیکنان در مسابقات اثر منفی بگذارد.

با این حال، عملکرد فنی تیم تنها نتیجه این چالش‌ها نبود؛ کیفیت حریفان، تصمیمات تاکتیکی کادر فنی و اجرای بازیکنان در جریان مسابقات نیز در نتایج نهایی نقش مهمی داشتند. بنابراین، این چالش‌ها را باید عاملی مؤثر، اما نه تنها عامل در عملکرد تیم ملی ایران دانست.

به باور من، تیم ملی ایران از نظر توان فنی و سازمان دفاعی، ظرفیت صعود به مرحله حذفی را داشت، اما در زمینه جسارت تاکتیکی، مدیریت مسابقه و استفاده از فرصت‌ها، به سطحی نرسید که بتواند این ظرفیت را به نتیجه تبدیل کند. حذف ایران بیش از آنکه ناشی از ضعف مطلق باشد، حاصل مجموعه‌ای از کاستی‌های فنی، ذهنی و مدیریتی بود.

پاک فطرت چهار عامل را دلیل جاماندن تیم ملی در مرحله گروهی می داند و می گوید: نخست، تفکر تاکتیکی تیم بیش از اندازه بر اصل «نباختن» استوار بود. فوتبال جام جهانی تنها با دفاع منسجم به موفقیت نمی‌رسد؛ تیم‌هایی که صعود می‌کنند، در لحظات حساس توانایی تغییر ریتم بازی و پذیرش ریسک را دارند. ایران در بیشتر دقایق مسابقات، ساختار دفاعی خود را حفظ کرد، اما در زمان‌هایی که باید برای کسب سه امتیاز فشار بیشتری وارد می‌کرد، محافظه‌کار باقی ماند. نتیجه این رویکرد، کسب تساوی‌هایی بود که از نظر آماری ارزشمند، اما از نظر رقابتی ناکافی بودند.

دوم، کمبود خلاقیت در فاز تهاجمی یکی از مهم‌ترین عوامل ناکامی بود. تیم ملی در انتقال سریع توپ، ایجاد برتری عددی و خلق موقعیت‌های باکیفیت، به بازیکنان معدودی وابسته بود. هرگاه این بازیکنان توسط حریف مهار شدند، برنامه جایگزین مؤثری دیده نمی‌شد و حملات ایران قابل پیش‌بینی می‌شد.

عامل سوم، مدیریت لحظات سرنوشت‌ساز بود. در تورنمنت‌های بزرگ، تفاوت تیم‌های موفق و ناموفق اغلب در چند دقیقه تعیین‌کننده خلاصه می‌شود. ایران در این لحظات نتوانست تصمیم‌های لازم را بگیرد؛ نه در حفظ برتری احتمالی، نه در افزایش فشار برای رسیدن به گل پیروزی و نه در استفاده حداکثری از فرصت‌های محدود.

از منظر روانی نیز، به نظر می‌رسید تیم بیش از آنکه با ذهنیت «بردن» وارد میدان شود، با ذهنیت «نباختن» بازی می‌کرد. این تفاوت نگرش، بر تصمیم‌های فنی بازیکنان و کادر فنی اثر مستقیم داشت. تیم‌هایی که به مراحل بالاتر جام جهانی می‌رسند، معمولاً اعتمادبه‌نفس بیشتری در حفظ مالکیت توپ، بازی‌سازی و حمله دارند.

البته نباید از عوامل بیرونی نیز غافل شد. فشردگی مسابقات، کیفیت حریفان، برخی مشکلات لجستیکی و فشار روانی ناشی از حضور در بزرگ‌ترین تورنمنت فوتبال جهان، همگی بر عملکرد تیم اثرگذار بودند. با این حال، این عوامل برای همه تیم‌ها تا حدی وجود دارد و نمی‌توان آنها را دلیل اصلی حذف دانست.

رئیس پیشین اداره ورزش و جوانان شیرازدر خاتمه این گفتگو گفت: در مجموع، می‌توان گفت تیم ملی ایران توانایی صعود را داشت، اما جسارت لازم برای تبدیل این توانایی به موفقیت را به‌طور کامل نشان نداد. انسجام دفاعی، تعهد تاکتیکی و تلاش بازیکنان قابل تقدیر بود، اما فوتبال مدرن در جام جهانی تنها با دفاع و کسب تساوی پاداش نمی‌دهد. صعود به مرحله حذفی نیازمند ترکیبی از سازمان دفاعی، جسارت هجومی، انعطاف تاکتیکی، مدیریت هوشمندانه بازی و باور به پیروزی است؛ عناصری که ایران تنها بخشی از آنها را در اختیار داشت. به همین دلیل، فاصله تیم ملی تا مرحله حذفی نه یک فاصله بزرگ، بلکه فاصله‌ای بود که با تصمیم‌های جسورانه‌تر و بهره‌وری بیشتر از فرصت‌ها می‌توانست از بین برود.